Tanım
- Lizozomlarda yıkılması gereken bazı makromoleküllerin (glikozaminoglikanlar, glikolipidler, sphingolipidler vb.) yıkımını sağlayan enzimlerin genetik eksikliği nedeniyle bu maddelerin lizozomlarda birikmesiyle ortaya çıkan kalıtsal metabolik hastalık grubudur.
- Birikim, hücre ve doku fonksiyonlarını bozarak multisistemik klinik tablo oluşturur.
Başlıca Hastalıklar ve Enzim Defektleri
| Hastalık | Enzim Eksikliği | Biriken Madde | Klinik Öne Çıkan Özellikler |
|---|---|---|---|
| Gaucher Hastalığı | Glukoserebrozidaz | Glukoserebrozid | Hepatosplenomegali, kemik tutulumu, anemi, trombositopeni |
| Niemann-Pick Hastalığı (Tip A ve B) | Asil kolinesteraz (Sfingomiyelinaz) | Sfingomiyelin | Hepatosplenomegali, nörolojik defisit (Tip A), pulmoner hastalık (Tip B) |
| Tay-Sachs Hastalığı | β-Heksozaminidaz A | GM2 gangliozid | Motor gerileme, körlük, nörodejenerasyon |
| Fabry Hastalığı | Alfa-galaktozidaz A | Globotriaosilseramid (Gb3) | Ağrı krizleri, deri döküntüleri, böbrek ve kalp tutulumu |
| Krabbe Hastalığı | Galaktoserebrozidaz | Galaktoserebrozid | Nörolojik bozukluk, kas spazmları, hipotoni |
| Metakromatik Lökodistrofi | Arylsülfataz A | Sülfatlanmış sphingolipidler | Motor bozukluklar, demiyelinizasyon |
| Pompe Hastalığı | Asit alfa-glukozidaz (asid maltaz) | Glikojen | Kas zayıflığı, kardiyomiyopati |
Ortak Klinik Özellikler
- Hepatosplenomegali
- Nörolojik gerileme (bazı tiplerde)
- Kemiğe, akciğere, kalbe tutulum
- Görme işlev bozuklukları
- Bazen karakteristik yüz görünümü (örneğin Gaucher, Fabry)
Tanı Yöntemleri
- Enzim aktivitesi ölçümü
- Genetik testler
- Biyopsi ve histopatoloji (özellikle Gaucher’de “kraker” görünümlü hücreler)
- Görüntüleme (MR, röntgen ile kemik değişiklikleri)
Püf Noktaları
- Gaucher: En sık lizozomal depo hastalığı, hepatosplenomegali + kemik tutulumu
- Tay-Sachs: Bebeklikte ağır nörolojik gerileme + “kırmızı nokta” fundus
- Fabry: X’e bağlı, ağrı krizleri, deri anjiyokeratomları, böbrek yetmezliği
- Pompe: Kas hastalığı ve kalp yetmezliği, asit maltaz eksikliği