Primer Familyal ve Konjenital Polisitemi (PFCP) — çocukluk çağında görülen nadiren tanı alan ama erken tanı konması gereken kalıtsal bir polisitemi nedenidir. Eritropoietin (EPO) düzeyinin düşük veya normal olmasına rağmen eritrosit üretiminin artmasıyla karakterizedir. Primer Familyal ve Konjenital Polisitemi (PFCP): Epo reseptör geninde mutasyonlar sonucu Epo’ya karşı artmış duyarlılık veya Epo reseptörünün sürekli aktif olması. EPO seviyeleri normal veya düşük olabilir. Primer ailevi polisitemi, primer ailevi ve konjenital polisitemi (PFCP) olarak da bilinir ve edinilmiş PCV ile ilişkili miyeloproliferatif değişikliklerin aksine, iyi huylu bir kalıtsal rahatsızlıktır. Birçok ailede PFCP, EPOR eritropoietin reseptör genindeki otozomal dominant bir mutasyondan kaynaklanır. PFCP, kanın oksijen taşıma kapasitesinde %50’ye kadar artışa neden olabilir; kayakçı Eero Mäntyranta’da PFCP vardı ve bunun dayanıklılık gerektiren etkinliklerde kendisine avantaj sağladığı düşünülmektedir.

yazar

Tanım ve Patofizyoloji:

PFCP, eritropoietin’e (EPO) aşırı duyarlı hematopoietik kök hücreler nedeniyle gelişir. Bu hastalarda:

  • EPO normal veya düşük düzeylerde olmasına rağmen,
  • Eritroid seri hipersensitif olduğu için fazla eritrosit üretir.

Genetik Neden:

  • En sık EPOR (eritropoietin reseptörü) geninde gain-of-function mutasyonu.
  • Otozomal dominant kalıtım gösterir.
  • Nadiren VHL, EGLN1 (PHD2) veya HIF2A (EPAS1) mutasyonları da tabloya benzer polisitemi yapabilir ama onlar sekonder tiptir.

Klinik Özellikler:

  • Doğumdan itibaren yüksek Hb ve Hct (konjenital)
  • Genellikle asemptomatik (rastlantısal Hb/Hct yüksekliği)
  • Bazı hastalarda:
    • Baş ağrısı
    • Görme bozuklukları
    • Dönemsel eritromelalji (el-ayaklarda yanma hissi, kızarıklık)
    • Tromboembolik olaylar (nadiren erken yaşta)

Laboratuvar:

TetkikSonuçlar
Hb / HctYüksek
EPO düzeyiNormal veya düşük
WBC / TrombositGenellikle normal
Oksijen satürasyonuNormal (hipoksi yok)
JAK2 mutasyonuNegatif (polisitemia vera dışlanır)
EPOR genetik testiMutasyon (+)
Eritropoietin duyarlılık testiEritroid progenitör hücrelerde EPO’ya karşı artmış duyarlılık

Ayırıcı Tanı

PFCP’nin ayırıcı tanısı için şunlar dışlanmalıdır:

HastalıkEPOHb/HctÖzellikler
Polisitemia veraDüşük↑↑JAK2 mutasyonu (+), lökositoz, trombositoz
Sekonder polisitemiYüksek↑Hipoksi, tümör, HIF mutasyonları
PFCPNormal/düşük↑EPOR mutasyonu, çocukta erken başlangıç

Tedavi ve Takip

  • PFCP’de çoğu olgu asemptomatik olduğu için genellikle izlem yeterlidir.
  • Hedef: Hct < %52 tutulmalı.
  • Eğer semptomatik polisitemi varsa:
    • Flebotomi (düşük hacimli, gerektiğinde)
    • Tromboprofilaksi (geçirilmiş tromboz öyküsü varsa aspirin)
  • Sitotoksik tedavi gerekmez.

  • Çocukta Hb/Hct yüksekliği + EPO düşük/normal → EPOR mutasyonu düşün.
  • Lökosit ve trombosit normal → polisitemia vera dışla.
  • Hipoksi ve EPO yüksekliği yoksa → sekonder polisitemi dışla.
  • JAK2 negatif, splenomegali yok → primer konjenital polisitemi olasılığı yüksek.