35 yaşında kadın hasta, 1 haftadır özellikle gece artan şiddetli kaşıntı ve kollarda, gövdede ortaya çıkan kırmızı kabarıklıklar nedeniyle başvuruyor. Lezyonlar lineer dizilimli eritematöz papüller şeklinde. Hastanın daha önce atopik dermatit veya benzeri hastalık öyküsü yok.
Fizik muayenede, özellikle kollar, bel çevresi ve sırt bölgesinde kaşıntılı, papüler döküntüler saptanıyor. Ailede 3 kişide benzer yakınmalar mevcut.
Hasta, birkaç hafta önce evinin çatısında güvercinlerin yuva yaptığını, kısa süre önce kuşların oradan ayrıldığını ancak yuvaların yerinde durduğunu belirtiyor.
En olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Uyuz (Sarcoptes scabiei)
B) Alerjik kontakt dermatit
C) Gamasoidozis (kuş akarlarına bağlı dermatit)
D) Bit ısırığı
E) Atopik dermatit
Doğru Cevap: C) Gamasoidozis
Açıklama: Hastada kaşıntılı, lineer döküntüler, özellikle güvercin teması öyküsüyle beraber, Aile bireylerinde benzer döküntülerin olması, Lezyonların geceleri artması ve kaşıntının kuşların barındığı ortamla ilişkili olması, Gamasoidozisi düşündürür.
————————-
Gamasoidozis, kuş parazitleri olan bazı akarların (mite) insanı yanlışlıkla enfekte etmesiyle ortaya çıkan, genellikle şiddetli kaşıntı ve papüler döküntülerle seyreden bir dermatittir. Etkenler Ornithonyssus ve Dermanyssus gibi akar türleridir. Bu akarlar kuşları doğal konağı olarak kullanır, ancak konak bulamazlarsa insanı ısırabilirler.
Sorumlu Akar Türleri ve Özellikleri:
| Akar Türü | Yaygın Adı | Doğal Konağı | Özellikleri |
| Ornithonyssus bursa | Tropikal kümes hayvanı akarı | Güvercin, tavuk | Tropikal ve subtropikal iklimlerde yaygın; insanı ısırabilir |
| Ornithonyssus sylviarum | Kuzey kümes hayvanı akarı | Serçe, güvercin, tavuk | Ilıman iklimlerde yaygın; kuşlar yoksa insanı ısırır |
| Dermanyssus gallinae | Kırmızı tavuk akarı | Tavuk, güvercin | Geceleri aktiftir, gündüz kuş yuvalarında gizlenir |
Klinik Bulgular:
- Yoğun kaşıntı (pruritus), genellikle geceleri artar
- Eritematöz papüller, sıklıkla lineer ya da kümelenmiş
- Sıklıkla boyun, kol, bacak, bel, karın bölgelerinde
- Lezyonlar yatak, mobilya veya kuş yuvasına yakın alanlarda daha yoğun görülür
- İkincil enfeksiyonlar gelişebilir (kaşıma sonucu)
Tanı:
- Klinik değerlendirme + kuş teması veya kuş yuvası varlığı sorgulanmalı
- Lezyonlardan akar izolasyonu zordur, ama çevresel inceleme (yatak, perde, kuş yuvası) ile akar toplanabilir
- Akarlar genellikle saydam ve çıplak gözle zor seçilir
- Entomolojik analiz ile tür tayini yapılabilir
Tedavi ve Önlem:
- Etkenin ortadan kaldırılması: Kuş yuvalarının temizlenmesi, uzaklaştırılması, Kuşların bulunduğu ortamın dezenfekte edilmesi, Kuş temasının engellenmesi
- Semptomatik tedavi: Topikal steroidler (kaşıntıyı azaltmak için), Antihistaminikler, Gerekirse sistemik kortikosteroid (şiddetli olgularda)
- Çevre kontrolü: Akarların yaşadığı yatak, perde, mobilya gibi yerlerin yüksek ısıda yıkanması veya akarisit uygulanması, İhtiyaç varsa insektisit (örneğin permetrin) uygulaması
Ayırıcı Tanı:
| Durum | Ayırıcı Özellik |
| Uyuz (Sarcoptes scabiei) | Parmak araları, genital bölge tutulumu, gece artan kaşıntı |
| Bit & Pire ısırıkları | Nokta şeklinde, sık yüzeysel ısırıklar |
| Cimex lectularius (yatak böceği) | Lineer, sabah fark edilen ısırıklar |
| Kemirgen akarı dermatiti | Fare, sıçan teması öyküsü |
Klinik İpucu:
Eğer birden fazla aile bireyinde aynı bölgelerde kaşıntılı döküntüler gelişmişse ve evde güvercin yuvası, kuş kafesi varsa, gamasoidoz düşünülmelidir.
—————————–
Gamasoidozis (diğer adıyla avian mite dermatitis veya kuş akarı dermatiti), kuşlarda parazit olarak yaşayan bazı akar türlerinin insanları ısırması sonucu ortaya çıkan bir cilt rahatsızlığıdır. Bu durum, özellikle kuşların yuvalarını terk etmesi veya popülasyonlarının azalmasıyla birlikte, akarların yeni bir kan kaynağı arayışıyla insanlara yönelmesiyle meydana gelir.
Başlıca Etken Akarlar
Gamasoidozise neden olan en yaygın iki akar türü şunlardır:
- Tropikal kümes hayvanı akarı (Ornithonyssus bursa):
- Adından da anlaşılacağı gibi, daha çok tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygındır.
- Evcil ve yabani kuşların (özellikle güvercinler, serçeler ve kümes hayvanları) kanıyla beslenir.
- Kuşlar yuvalarını terk ettiğinde veya öldüğünde, bu akarlar pencereler, kapılar, havalandırma sistemleri gibi yollarla evlere ve binalara girerek insanlara saldırabilirler.
- Kuzey kümes hayvanı akarı (Ornithonyssus sylviarum):
- Daha çok ılıman iklimlerde, özellikle Kuzey Amerika ve Avrupa’da yaygındır.
- Yine kümes hayvanları ve yabani kuşlar (özellikle serçeler, sığırcıklar) üzerinde yaşar.
- O. bursa‘ya benzer şekilde, kuş konakçıları azaldığında veya yuvalar terk edildiğinde insanlara geçebilir.
Bu akarlar insan kanıyla uzun süre beslenemezler ve insan vücudunda üreyemezler, yani insanlar onlar için “kör son” konakçıdır. Ancak ısırıkları oldukça rahatsız edici olabilir.
Belirtiler
Gamasoidozis belirtileri genellikle akar ısırıklarına verilen reaksiyonlardır ve şunları içerebilir:
- Şiddetli kaşıntı: En belirgin semptomdur ve özellikle geceleri veya sıcakta kötüleşebilir.
- Kırmızı papüller (kabartılar): Isırık yerlerinde küçük, kırmızı, kaşıntılı kabartılar oluşur. Bazen merkezinde küçük bir nokta (ısırık izi) görülebilir.
- Ürtiker (kurdeşen): Ciltte yaygın, kabarık, kaşıntılı lezyonlar oluşabilir.
- Maküller (lekeler): Düz, kırmızı lekeler görülebilir.
- Cilt tahrişi: Akarın salyasından kaynaklanan bir reaksiyondur.
- Dağılım: Lezyonlar genellikle giysiyle kaplı alanlarda (gövde, boyun, omuzlar, kollar) daha sık görülür, çünkü akarlar giysi altında sıkışıp kalabilirler.
- Sürüngen hissi: Bazı kişilerde ciltte bir şeylerin gezinmesi hissi olabilir.
Bu semptomlar, uyuz, böcek ısırıkları veya diğer dermatit türleriyle karışabileceği için doğru tanı önemlidir.
Risk Faktörleri
- Kuş yuvalarına (özellikle çatı katları, pencereler, klima üniteleri, bacalar gibi evlere yakın yerlerde) yakınlık.
- Kümes hayvanları veya evcil kuşlarla yakın temas (çiftçiler, veterinerler, kuş sahipleri).
- Binaların çatlak ve deliklerinden akarların içeri girmesi.
Tanı ve Tedavi
- Tanı: Gamasoidozis tanısı zor olabilir çünkü akarlar çok küçük ve hızlı hareketlidir, ayrıca beslendikten sonra konakçıdan ayrılırlar. Tanı genellikle hastanın öyküsü (kuş teması veya evde kuş yuvası varlığı) ve klinik belirtilerle konur. Bazı durumlarda, şüpheli bölgelerde yapışkan bant veya pamuklu çubuklarla örnek alınarak mikroskop altında akar aranabilir.
- Tedavi:
- Semptomatik tedavi: Kaşıntı ve iltihabı hafifletmek için oral antihistaminikler ve topikal kortikosteroid kremler kullanılır. Isırıklar genellikle kendi kendine iyileşir.
- Ortam kontrolü: En kritik adım, akar kaynağının (kuş yuvaları) bulunup uzaklaştırılması ve alanın profesyonelce dezenfekte edilmesidir. Akarların tekrar girmesini engellemek için binalardaki giriş noktaları kapatılmalıdır. Yatak takımları ve giysiler yüksek sıcaklıkta yıkanmalıdır.
Gamasoidozis, genellikle ciddi bir sağlık tehdidi oluşturmasa da, neden olduğu şiddetli kaşıntı ve cilt rahatsızlığı nedeniyle yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, şüphelenildiğinde bir dermatoloğa başvurmak ve akar kaynağını kontrol altına almak önemlidir.