1. Capillaria philippinensis – (İnce Bağırsak Enfeksiyonu)
Vaka Senaryosu:
40 yaşındaki erkek hasta, son 1 aydır devam eden sulu ishal, kilo kaybı ve hipoproteinemi nedeniyle hastaneye yatırılıyor. Taze dışkı örneğinde birkaç kez larva ve yumurta izleniyor. Hasta sık sık çiğ balık yediğini ifade ediyor.
Tanınız nedir?
A) Balantidiyazis
B) Strongyloidiasis
C) Capillaria philippinensis
D) Giardiasis
E) Enterobiasis
Doğru Yanıt: C) Capillaria philippinensis
Not: Hipoproteinemik diyare + çiğ balık öyküsü + larva + yumurta → karakteristik kombinasyondur.
2. Thelazia callipaeda – (Göz Kurdu Enfeksiyonu)
Vaka Senaryosu:
Doğu Karadeniz’den gelen bir hasta, birkaç haftadır gözünde kaşıntı, batma hissi ve hareket eden beyaz ince bir yapıyı fark ettiğini söylüyor. Göz hekimi, konjonktivanın altında küçük, yılanımsı bir paraziti eksize ediyor.
Bu parazitin bulaş yolu nedir?
A) Çiğ balık tüketimi
B) Sivrisinek ısırığı
C) Drosophila benzeri sineklerin göze temas etmesi
D) Hamam böceği teması
E) Kirli suların göze teması
Doğru Yanıt: C) Drosophila benzeri sineklerin göze temas etmesi
Not: Gözde hareket eden parazit = Thelazia! Bulaş, sineklerin konjunktivaya larva bırakmasıyla olur.
3. Hayalinema spp. – (Nadir mide nematodu)
Vaka Senaryosu:
55 yaşındaki kırsalda yaşayan bir kadın, dispeptik şikayetlerle başvurur. Endoskopide mide mukozasında ince ipliksi bir hareketli yapı fark edilir. Mide mukozasında hafif ödem ve irritasyon vardır. Parazit çıkarılır ve incelemede spiral yapılı, burulmuş görünümdedir.
En olası tanı nedir?
A) Anisakiasis
B) Gongylonemiasis
C) Hayalinema enfeksiyonu
D) Trichostrongylus
E) Capillaria hepatica
Doğru Yanıt: C) Hayalinema enfeksiyonu
Not: Nadir görülür, ara konağı bilinmeyebilir. İnsan mide mukozasında görülmesi karakteristiktir.
Özet Tablolarla Klinik Kıyaslama:
| Parazit | Lokalizasyon | Belirti | Bulaş Yolu |
|---|---|---|---|
| Gongylonema | Oral mukoza | Karıncalanma, hareket hissi | Böcek yeme (kaza ile) |
| Capillaria phil. | İnce bağırsak | Hipoproteinemik ishal | Çiğ balık |
| Thelazia | Göz konjunktiva | Kaşıntı, batma hissi | Sinek aracılığı |
| Hayalinema | Mide | Dispepsi, mide irritasyonu | Muhtemelen kontamine gıda |
| Trichinella | Kas dokusu | Miyalji, ateş, periorbital ödem | Az pişmiş domuz veya av eti |
1. Genel Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Capillaria philippinensis | Thelazia callipaeda | Hayalinema spp. |
|---|---|---|---|
| Tutulum yeri | İnce bağırsak | Göz (konjonktiva, lakrimal kese) | Mide mukozası (endoskopide görülür) |
| Belirti | Sulu ishal, hipoproteinemi, kilo kaybı | Gözde batma, kaşıntı, konjonktivit | Dispepsi, mide ağrısı, endoskopik parazit |
| Tanı | Dışkıda yumurta / larva | Gözde canlı parazitin görülmesi | Endoskopik çıkarılan solucan (makroskopi) |
| Eozinofili | Genellikle mevcut | Hafif / yok | Değişken |
| Bulaş yolu | Çiğ/az pişmiş tatlı su balığı | Drosophilidae sinekleri (ara konak) | Muhtemelen böcek/su veya kontamine gıda |
| Endemik bölge | Filipinler, Tayland | Doğu Avrupa, Çin, Türkiye (Karadeniz) | İran, Hindistan, olgu bazlı raporlar |
| Tedavi | Albendazol / Mebendazol | Mekanik çıkarma ± topikal AB | Cerrahi çıkarma (genelde endoskopik) |
Ayırıcı Tanı Notları
Capillaria philippinensis
- Klinik: Hipoproteinemik ishal (özellikle sulu), kilo kaybı, ödem.
- Belirgin özellik: Protein kaybettiren enteropati.
- Tanı: Tekrarlayan dışkı incelemesinde yumurta/larva.
- İpucu: Hasta çiğ/az pişmiş balık yemiştir.
Thelazia callipaeda
- Klinik: Kaşıntılı göz, gözde yabancı cisim hissi, konjunktivit.
- Belirgin özellik: Parazitin canlı olarak gözde hareket etmesi.
- Tanı: Göz muayenesi ile direkt gözlenmesi.
- İpucu: Açık alanda (özellikle köyde), sinek maruziyeti öyküsü.
Hayalinema spp.
- Klinik: Dispepsi, mide yanması; bazen asemptomatik.
- Belirgin özellik: Endoskopide mide mukozasına yapışmış spiral parazit.
- Tanı: Endoskopik biyopsi veya parazitin çıkarılmasıyla konur.
- İpucu: Yaygın değildir, ancak mide mukozasında ince ipliksi yapı + kırsal yaşam varsa düşünülmelidir.
Klinik İpuçları ile Ayırıcı Tanı
| Soru | Capillaria | Thelazia | Hayalinema |
|---|---|---|---|
| Çiğ balık öyküsü + ishal | ✅ | ❌ | ❌ |
| Gözde hareketli parazit hissi / sinekle teması | ❌ | ✅ | ❌ |
| Endoskopide mide mukozasında ipliksi yapı | ❌ | ❌ | ✅ |
| Eozinofili beklenir mi? | ✅ | ❌ | Değişken |
| Tanı için dışkı tetkiki yeterli mi? | ✅ | ❌ | ❌ |
| Hastalık bölgesi Doğu Karadeniz veya Çin ise | ❌ | ✅ | ❓ |
Örnek Klinik Soru Ayırımı
Bir hasta sulu ishal, hipoproteinemi ve kilo kaybıyla başvuruyor. Dışkı incelemesinde yumurta ve larvalar saptanıyor. Hasta çiğ balık tüketmiş. Tanı nedir?
→ Capillaria philippinensis
Bir hasta gözde batma hissi, konjunktival tahriş ve göz yaşarması şikayetleriyle geliyor. Muayenede konjonktivada hareketli bir ipliksi yapı görülüyor. Tanı nedir?
→ Thelazia callipaeda
Dispeptik şikayetlerle gastroskopi yapılan bir hastada mide mukozasında spiral ipliksi bir yapı izleniyor. Tanı nedir?
→ Hayalinema spp. enfeksiyonu