Afrika uyku hastalığı (İnsan Afrika Tripanozomiyazisi – HAT), Trypanosoma brucei parazitinin neden olduğu, ölümcül olabilen bir hastalıktır. İşte temel bilgiler:
Nedenleri ve Türler
İki alt tür etkilidir:
1-Trypanosoma brucei gambiense: Vakaların %92’sinden sorumlu, Batı ve Orta Afrika’da yaygın, kronik seyirli.
2-Trypanosoma brucei rhodesiense: Doğu ve Güney Afrika’da görülür, akut ve hızlı ilerler.
Bulaşma Yolu
Enfekte tsetse sineği (Glossina cinsi) ısırığı ile bulaşır.
Nadiren anneden bebege, kontamine iğnelerle veya laboratuvar kazalarıyla da geçebilir.
Belirtiler
1-Erken Evre (Hemolenfatik): Ateş, lenf düğümlerinde şişme (özellikle boyunda), eklem ağrısı, kaşıntı.
2-Geç Evre (Nörolojik): Uyku düzensizliği, konfüzyon, koordinasyon kaybı, nöbetler, koma (adını bu belirtilerden alır).
Teşhis ve Tedavi
Teşhis: Kan, lenf sıvısı veya BOS’ta parazitin mikroskopla tespiti.
Tedavi: gambiense için: Pentamidin (erken evre), Nifurtimoks-eflornitin kombinasyonu (geç evre). rhodesiense için: Suramin (erken evre), Melarsoprol (geç evre, toksik).
Korunma
Tsetse sineklerinden kaçınmak (açık renkli giysiler, sinek kovucular).
Endemik bölgelerde tarama programları.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 2020’de gambiense formunun eliminasyon hedefini belirlemiştir. Vaka sayıları son yıllarda belirgin şekilde azalmıştır.
Hastalığın ilerlemesinin ӧnlenmesi iҫin tehlike altındaki nüfusuta T.b.g iҫin kan taraması uygulaması gerekir.
Hastalık nӧrolojik belirtiler bașlamadan erken teșhis edilirse tedavi daha kolaydır.
İlk evrede tedavi pentamidine veya suramin isimli ilaҫlarla yapılır.
İkinci evrede tedavi eflornithine veya T.b.g iҫin nifurtimox ve eflornithine’nin beraber kullanımını gerektirir.
Melarsoprol hastalığın iki türü iҫin de etkili olurken, ciddi yan etkileri olduğu iҫin genellikle sadece T.b.r. iҫin kullanılır.