Aşağıdakilerden hangisinde lipofuskin granüllerinin görülmesi karakteristiktir?
A) Atrofi****
B) Hipertrofi
C) Hiperplazi
D) Metaplazi
E) Displazi
Lipofusin granülleri, hücrelerde yaşlanma ve atrofi gibi durumlarda biriken, sarı-kahverengi renkli, otolizle ilişkili lizozomal artık ürünlerdir. Genellikle yaşlılık pigmenti olarak da adlandırılırlar. Özellikle uzun ömürlü, sürekli çalışan ve yüksek metabolik aktiviteye sahip hücrelerde (örn. kalp kası hücreleri, nöronlar, karaciğer hücreleri) zamanla birikirler.
Atrofi (küçülme), bir organ veya dokunun boyutunda azalma ve hücrelerinin sayısında veya boyutunda azalma ile karakterizedir. Atrofik hücrelerde, hücre organellerinin otoliz sürecinde lipofusin granüllerinin birikimi sıkça gözlenir. Bu, hücrelerin yaşlanma ve dejenerasyon sürecinin bir göstergesidir.
Diğer şıklara kısaca bakalım:
B) Hipertrofi: Bir organ veya dokunun boyutunda artış, hücre boyutunda büyüme ile karakterizedir. Lipofusin birikimi hipertrofinin doğrudan bir özelliği değildir.
C) Hiperplazi: Bir organ veya dokunun boyutunda artış, hücre sayısında artış ile karakterizedir. Lipofusin birikimi hiperplazinin doğrudan bir özelliği değildir.
D) Metaplazi: Bir yetişkin hücre tipinin başka bir yetişkin hücre tipine dönüşmesidir (örn. kronik tahrişe yanıt olarak). Lipofusin birikimi metaplazinin doğrudan bir özelliği değildir.
E) Displazi: Hücrelerin büyüklük, şekil ve organizasyonunda anormal değişikliklerdir. Premalign bir durumdur ancak lipofusin birikimi displazinin ana özelliği değildir.
———————
Lipofuskin, hücrede yaşlanma ve dejenerasyonun bir göstergesi olan, “aşınma ve yıpranma pigmenti” (wear-and-tear pigment) olarak bilinen, sarı-kahverengi renkli, perinükleer granüller hâlinde biriken bir pigmenttir. Lipid peroksidasyonuna bağlı olarak lizozomlarda birikir.
En çok nerede ve ne zaman görülür?
- Uzun süreli atrofi durumlarında
- Yaşlanmış kalp, karaciğer, sinir hücrelerinde
- Kalpte özellikle kardiyak atrofide (“brown atrophy” = kahverengi atrofi) belirgindir
Diğer şıkların açıklamaları:
- B) Hipertrofi: Hücre büyür, fakat lipofuskin birikimi karakteristik değildir.
- C) Hiperplazi: Hücre sayısı artar, genelde dejeneratif değil.
- D) Metaplazi: Hücre tipi değişir ama lipofuskinle ilişkili değildir.
- E) Displazi: Hücresel atipi söz konusudur, lipofuskin görülmesi beklenmez.
Sonuç:
Lipofuskin granüllerinin birikmesi en çok yaşlanmaya bağlı atrofi ile ilişkilidir. Bu yüzden doğru yanıt: A) Atrofi.