Vaka Özeti:
Yenidoğan tarama programında: TSH düzeyi 100 mIU/mL (Normalde çok yüksektir, bu da hipotiroidi düşündürür).
Tc-99 tiroid sintigrafisinde: Tiroid bezi görüntülenememiş. (Bu, tiroid bezinin yerinde olmadığını veya hiç olmadığını düşündürebilir.)
Tiroid ultrasonografisinde: Tiroid bezi normal morfoloji ve lokalizasyonda gözlenmiş. (Bu, tiroid bezinin anatomik olarak var olduğunu ve yerinde olduğunu gösterir.)
Bu iki görüntüleme yönteminin (sintigrafi ve ultrason) sonuçları arasındaki çelişkiyi yorumlamak önemlidir.
Sintigrafinin görüntüleyememesi: Tiroid bezi yerinde olsa bile, yeterli iyot tutulumu veya hormon sentezi yapmıyorsa sintigrafide görünmeyebilir. Bu, tiroid bezinin fonksiyonel olarak yetersiz olduğunu düşündürür.
Ultrasonografinin normal morfoloji ve lokalizasyon göstermesi: Tiroid bezinin anatomik olarak var olduğunu ve doğru yerde olduğunu doğrular. Bu, agenezi (yokluk) veya ektopi (yer değiştirme) gibi durumları dışlamaya yardımcı olur.
Şimdi şıkları değerlendirelim:
A) Tiroid agenezisi: Tiroid bezinin hiç oluşmaması durumudur. Sintigrafide görülmezdi, ancak ultrasonografide de görülmezdi. Ultrasonografide bezin görüldüğü belirtildiği için agenezi olasılığı düşüktür.
B) Tiroid hipoplazisi: Tiroid bezinin normalden küçük olmasıdır. Sintigrafide aktivite düşük olabilir, ancak ultrasonografide küçük de olsa görülmesi beklenir. Ancak burada asıl sorun bezin fonksiyonsuzluğudur.
C) Tiroid ektopisi: Tiroid bezinin normal anatomik yerinden farklı bir yerde (örneğin dil kökünde) bulunmasıdır. Sintigrafide anormal lokalizasyonda aktivite görülürdü, ancak boyundaki normal yerinde görülmezdi. Ultrasonografide normal lokalizasyonda görüldüğü için ektopi olasılığı da düşüktür.
D) Tirotropin reseptör blokan antikor varlığı: Bu antikorlar, anneden bebeğe plasenta yoluyla geçen otoantikorlardır. Fetal tiroid bezindeki TSH reseptörlerine bağlanarak TSH’nin etkisini bloke eder ve tiroid hormon üretimini engeller. Bu durumda tiroid bezi fiziksel olarak var olabilir (ultrason normal), ancak fonksiyon göremez (sintigrafide tutulum olmaz, TSH yüksek). Bu durum, geçici konjenital hipotiroidinin bir nedeni olabilir. Bu, verilen bulgularla en uyumlu seçenektir.
E) Tiroglobulin sentez defekti: Tiroglobulin, tiroid hormonlarının sentezlendiği bir proteindir. Bu proteinin sentezinde bir defekt varsa, tiroid bezi hormon üretemez. Bu durumda tiroid bezi anatomik olarak var olabilir (ultrason normal), ancak hormon sentezi olmadığı için iyot tutulumu (dolayısıyla sintigrafide görüntü) genellikle azalır veya olmaz. Ancak, spesifik olarak “tiroid bezi görüntülenememiştir” ifadesi, daha çok fonksiyonel bir tutulum bozukluğunu düşündürür. Tiroglobulin sentez defekti de bu durumu açıklayabilir, ancak tirotropin reseptör blokan antikor varlığı da çok güçlü bir olasılıktır. Ancak, annede antikor varlığı, bu durumun geçici olabilmesi nedeniyle ayırıcı tanıda önemli bir yer tutar ve sintigrafi bulgusuyla daha net uyum gösterir. Sintigrafinin hiç görüntüleyememesi, bezin var olmasına rağmen neredeyse hiç fonksiyonel aktivitesi olmadığını düşündürür.
Verilen bulgular zincirinde (çok yüksek TSH, sintigrafide görüntülenemeyen ancak ultrasonda normal lokalizasyonda var olan tiroid bezi), en olası tanı, tiroid bezinin anatomik olarak var olmasına rağmen fonksiyonel olarak çalışmasını engelleyen bir durumdur. Bu durum, anneden geçen tirotropin reseptör blokan antikorlarının TSH’nin reseptörlere bağlanmasını engellemesiyle açıklanabilir.
Doğru cevap: D) Tirotropin reseptör blokan antikor varlığı
————————
Tirotropin Reseptör Blokan Antikor Varlığı (TRBAb)
Tirotropin reseptörü (TSHR), tiroid bezinin yüzeyinde bulunan ve hipofizden salgılanan tiroid uyarıcı hormon (TSH) ile etkileşime giren ana reseptördür. TSH’nin bu reseptöre bağlanması, tiroid hormonlarının (T3 ve T4) sentezini ve salgılanmasını tetikler.
Tirotropin Reseptör Blokan Antikorlar (TRBAb), otoimmün bir süreç sonucunda vücudun kendi bağışıklık sisteminin TSHR’ye karşı ürettiği otoantikorlardır. Bu antikorlar TSHR’ye bağlanır, ancak TSH’nin aksine, reseptörü aktive etmek yerine onu bloke ederler. Sonuç olarak, tiroid bezi TSH’ye yanıt veremez, bu da tiroid hormon üretiminde azalmaya yol açar.
Mekanizma: TRBAb’lar, TSHR’yi TSH’den koruyarak veya TSHR’ye bağlanarak reseptörün aktivasyonunu engelleyebilir. Bu, tiroid bezinde hormon üretiminin azalmasına ve dolayısıyla hipotiroidiye yol açar.
Hangi Hastalıklarla İlişkilidir
TRBAb varlığı en yaygın olarak Hashimoto Tiroiditi ile ilişkilidir. Hashimoto tiroiditi, tiroid bezinin otoimmün yıkımı ile karakterize kronik bir tiroid iltihabıdır ve hipotiroidinin en sık nedenidir. Hashimoto hastalarının bir kısmında (yaklaşık %10-20’sinde) TRBAb’lar bulunabilir. Bu antikorlar, hastalığın başlangıcında geçici bir hipertiroidi evresine (tiroidit nedeniyle hücre yıkımı ve hormon salınımı) neden olabilse de, hastalığın ilerleyen dönemlerinde genellikle hipotiroidiye yol açarlar.
Özellikle Önemli Olduğu Durum: Geçici Konjenital Hipotiroidi
TRBAb’ların klinik olarak en önemli ve karakteristik rolü, geçici konjenital hipotiroidiye neden olabilmeleridir.
- Mekanizma: Annesinde Hashimoto tiroiditi olan veya daha önce Graves hastalığı (hipertiroidi) nedeniyle tedavi görmüş ve bu tedavi sonrası TRBAb geliştirmiş olan bir kadının gebeliği sırasında, bu TRBAb’lar plasentayı geçerek fetüsün dolaşımına girebilir.
- Etki: Fetal tiroid bezindeki TSH reseptörlerine bağlanarak TSH’nin normal uyarıcı etkisini bloke ederler. Bu durum, fetal tiroid bezinin yeterli hormon üretememesine ve yenidoğanda konjenital hipotiroidiye yol açar.
- Geçici Olması: Anneden gelen antikorlar, bebeğin vücudundan zamanla temizlendiği için (genellikle birkaç hafta veya ay içinde), bu hipotiroidi durumu da genellikle geçicidir. Antikor seviyeleri düştüğünde, bebeğin tiroid bezi normal fonksiyonuna geri dönebilir. Ancak bu geçici hipotiroidinin erken dönemde tanınması ve tedavi edilmesi (tiroid hormonu replasmanı ile), bebekte kalıcı beyin hasarı gibi komplikasyonların önlenmesi için kritik öneme sahiptir.
- Tanı: Yenidoğan tarama testlerinde yüksek TSH ve düşük tiroid hormonları saptanması, ardından sintigrafi veya ultrason gibi görüntüleme yöntemleri ile tiroid bezinin yerinde ve normal boyutlarda olduğunun görülmesi durumunda TRBAb varlığı düşünülmelidir. Annenin tiroid antikorlarının (TRBAb dahil) incelenmesi tanıyı destekler.
Laboratuvar Tanısı:
TRBAb’lar, özel immünoassay testleri ile serumdan saptanabilir. Bu testler, TSH’nin TSHR’ye bağlanmasını inhibe etme yeteneğini ölçer.
Özetle:
Tirotropin reseptör blokan antikorlar (TRBAb), tiroid bezinin normal işlevini bozan ve hipotiroidiye yol açan otoantikorlardır. Özellikle anneden fetüse geçerek yenidoğanlarda geçici konjenital hipotiroidiye neden olmaları nedeniyle klinik olarak büyük önem taşırlar.