Obezite ile ilişkili olduğu en güçlü kanıtlarla gösterilmiş kanser türleri şunlardır:
- Özofagus Kanseri (Yemek Borusu Kanseri): Özellikle adenokarsinom tipi ile ilişkilidir. Obezite, gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) riskini artırır, bu da Barrett özofagusu ve dolayısıyla özofagus adenokarsinomu riskini artırabilir.
- Meme Kanseri: Postmenopozal (menopoz sonrası) kadınlarda obezite, meme kanseri riskini artırır. Bunun nedeni, yağ dokusunun östrojen üretimini artırmasıdır. Ayrıca, yağ dokusu tarafından salgılanan inflamatuar sitokinler ve adipokinler de rol oynayabilir.
- Kolorektal Kanser (Kalın Bağırsak ve Rektum Kanseri): Hem erkeklerde hem de kadınlarda obezite ile kolorektal kanser riski arasında güçlü bir ilişki vardır.
- Uterus Kanseri (Endometrium Kanseri): Özellikle endometrium kanseri (rahim iç zarı kanseri) ile obezite arasında çok güçlü bir ilişki vardır. Yağ dokusundaki artan östrojen üretimi, endometriumu uyarıcı etki gösterir.
- Böbrek Kanseri (Renal Hücreli Karsinom): Obezite, böbrek kanseri riskini belirgin şekilde artırmaktadır.
- Pankreas Kanseri: Obezite, pankreas kanseri riskini de artırmaktadır, ancak mekanizmalar tam olarak anlaşılamamıştır.
- Karaciğer Kanseri (Hepatosellüler Karsinom – HCC): Özellikle alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) ve bunun ilerlemesi olan NASH (alkolik olmayan steatohepatit) ile ilişkilidir. Obezite, insülin direnci ve kronik inflamasyon yoluyla HCC riskini artırır.
- Safra Kesesi Kanseri: Obezite, safra kesesi kanseri riskini artırabilir, kısmen safra taşı oluşumu riskini artırması nedeniyle.
- Tiroid Kanseri: Özellikle foliküler ve papiller tiroid kanseri ile obezite arasında bir ilişki bulunmuştur.
- Multipl Miyelom: Bazı çalışmalar, obezite ile multipl miyelom riski arasında bir bağlantı olduğunu göstermektedir.
- Menepoz Öncesi Meme Kanseri: Bazı araştırmalar, obezitenin menopoz öncesi meme kanseri riskini de artırabileceğine dair kanıtlar sunmaktadır, ancak bu ilişki postmenopozal dönemdeki kadar güçlü değildir.
- Meningiom: Beyin tümörlerinden meningiom ile obezite arasında da ilişki olduğu gösterilmiştir.
- Oral Kavite, Farenks ve Gırtlak Kanseri (Oral, Pharyngeal, Laryngeal Cancer): Son yapılan çalışmalar, obezitenin bu kanser türlerinin riskini artırabileceğini göstermektedir.
Obezitenin Kanser Riskini Artırma Mekanizmaları:
Obezite ve kanser arasındaki ilişkiyi açıklayan birkaç mekanizma bulunmaktadır:
- İnsülin Direnci ve Yüksek İnsülin Seviyeleri: Obez kişilerde sıkça görülen insülin direnci, kan insülin seviyelerinin yükselmesine (hiperinsülinemi) neden olur. Yüksek insülin seviyeleri ve insülin benzeri büyüme faktörü-1 (IGF-1), kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını teşvik edebilir.
- Kronik Enflamasyon: Yağ dokusu (özellikle visseral yağ), pro-enflamatuar sitokinler (örn. TNF-α, IL-6) ve kemokinler salgılar. Bu kronik düşük dereceli enflamasyon, DNA hasarına neden olabilir ve kanser gelişimini destekleyebilir.
- Hormon Değişiklikleri:
- Östrojen: Menopoz sonrası kadınlarda, yağ dokusu östrojenin ana kaynağıdır. Yüksek östrojen seviyeleri, meme ve endometrium gibi östrojen duyarlı kanserlerin riskini artırır.
- Androjenler: Erkeklerde androjen metabolizması da obeziteden etkilenebilir.
- Adipokinler: Yağ dokusu tarafından salgılanan biyolojik olarak aktif moleküller (adipokinler) olan leptin ve adiponektin seviyelerindeki dengesizlikler kanser gelişimini etkileyebilir. Leptin, kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını teşvik edebilirken, adiponektin genellikle koruyucu etki gösterir.
- Değişen Bağışıklık Fonksiyonu: Obezite, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanıma ve yok etme yeteneğini bozabilir.
- Oksidatif Stres: Artan metabolik aktivite ve enflamasyon, vücutta oksidatif strese yol açabilir, bu da DNA’ya zarar vererek mutasyonlara ve kanser gelişimine katkıda bulunabilir.
Bu nedenlerden dolayı, sağlıklı bir vücut ağırlığını korumak veya obezite durumunda kilo vermek, kanser riskini azaltmada önemli bir stratejidir.