Bainbridge refleksi ( veya Bainbridge etkisi veya atriyal refleks ), sağ atriyum ve/veya inferior vena kava duvarının artan venöz dolum sonucu (yani artan ön yük ) gerilmesine yanıt olarak kalp hızında artışa neden olan bir kardiyovasküler reflekstir . Sağ atriyum duvarındaki gerilme reseptörleri tarafından tespit edilir , afferent dal vagus siniri yoluyladır , beynin medulla oblongata’sındaki bir merkez tarafından düzenlenir ve efferent dal vagal aktivitenin azalmasını ve sempatik sinir sistemi çıkışının artmasını içerir
Mekanik olarak, Bainbridge refleksi tarafından uyandırılan artan kalp hızı, kalp hızını (ve dolayısıyla kardiyak çıktıyı ) atımdan atım bazında etkili dolaşımdaki kan hacmine uydurmak için etki eder. Bu, diğer kardiyovasküler reflekslerle birlikte, dolaşımın homeostatik dengesinin korunmasına yardımcı olur. Bainbridge refleksi ayrıca, inspirasyon sırasında intratorasik basınç azaldığında venöz dönüşün artmasına neden olarak solunum sinüs aritmisine de katkıda bulunabilir .
Refleks , İngiliz bir fizyolog olan Francis Arthur Bainbridge’in adını almıştır . Bainbridge refleksi, tanımlanan ilk sinirsel kardiyovasküler reflekslerden biriydi ve kalbin sinirsel düzenlenmesine ilişkin yoğun bir araştırma dönemini başlattı.
Refleks ilk olarak 1915 yılında anestezi uygulanmış köpeklerin juguler venine kan veya tuzlu su infüzyonu sonrasında kalp atış hızında artış gözlemleyen Bainbridge tarafından gösterilmiştir. Tepki, kardiyak sempatik sinirlerin kesilmesiyle azaltılmış ve vagus sinirinin kesilmesiyle ortadan kalkmıştır ve bu nedenle bunun bir nöral refleks olduğu sonucuna varmıştır. Refleks kalp atış hızını %40 ila %60 oranında artırabilse de Bainbridge’in gözlemlerini tekrarlamaya yönelik ilk girişimler sıklıkla başarısız olmuştur ve bu tutarsızlık ancak 1955 yılında Coleridge ve Linden’in kalp atış hızı tepkisinin tipinin (artış veya azalış) dinlenme kalp atış hızına ve hacimdeki artış oranına bağlı olduğunu bulmasıyla açıklanmıştır. Bainbridge yalnızca artan kan hacmine yanıt olarak kalp atış hızında bir artış tanımlamış olsa da, o zamandan beri venöz dönüşün azalması sonrasında kalp atış hızında bir düşüş olan ‘ters Bainbridge refleksi’ tanımlanmıştır.
Bainbridge refleksi ve arteriyel baroreseptör refleksi ve Bezold-Jarisch refleksi gibi diğer kardiyovasküler refleksler kalp atış hızını ve dolaşım homeostazını etkiler. Bainbridge refleksi artan kan hacmine yanıt verirken, baroreseptör refleksi arteriyel kan basıncındaki değişikliklere yanıt verirken, Bezold-Jarisch refleksi sol ventrikül duvarında etkili mekanik ve kimyasal uyaranlara yanıt verir. Bu refleksler, sinoatriyal düğümdeki kalp pili hücrelerinin gerilmeye karşı içsel duyarlılığı ile desteklenir .
Bainbridge refleksi kalp hızı düşük olduğunda en güçlüdür; kalp hızı zaten yüksek olduğunda, sağ atriyuma ek venöz dönüş (yani kan hacminde ek artışlar) dolaylı olarak arteriyel baroreseptörlerin nispeten daha fazla uyarılmasına neden olacak ve bu da kalp hızını azaltacaktır. Bu nedenle, Bainbridge refleksinin kalp hızı üzerindeki etkisi baroreseptör refleksi tarafından etkisizleştirilebilir, böylece net etki her iki refleksin dengesi veya daha doğrusu, bireysel genliklerini belirleyen faktörlerin dengesi tarafından belirlenir.
Sağ atriyumdaki artan kan hacmi, atriyal duvarların gerilmesine yol açar. Bu gerilme, atriyal gerilme reseptörleri tarafından algılanır (bunlar venoatriyal kavşakta bulunur ), B grubu sinir liflerinin ( düşük basınç reseptörleri ) ateşleme oranında artışa neden olur . Atriyal gerilme derecesi hakkındaki bilgi daha sonra vagus sinirinin (kraniyal sinir X) afferent lifleri aracılığıyla medulla oblongata’ya iletilir; kalp hızını (kronotropi) ve kasılma gücünü (inotropi) kontrol eden efferentler daha sonra sempatik sinirler ve vagus siniri aracılığıyla kalbe geri iletilir . Kardiyak kontraktilite üzerindeki etkiler önemsizdir ve periferik dirençte bir azalmaya eşlik eden atım hacmi ve kardiyak çıktıda küçük artışlar vardır. Bainbridge refleksi , innerve edilmiş kalplerde hem antikolinerjikler hem de beta-adrenerjik reseptör antagonistleri tarafından zayıflatılır ( Bainbridge refleksini ileten refleks arkının afferent kısımlarından biri bloke edildiğinden) ve bilateral vagotomi ile tamamen ortadan kaldırılabilir ( refleks arkının afferent kısmı tamamen yok edildiğinden).