ONKOLOJI
Hedefe yönelik tedaviler
İbrutinib, Acalabrutinib: Bruton kinaz inhibitörü, KLL, önemli yan etkileri sitopeni ve aritmi
Zanubritinib: Bruton kinaz inhibitörü, mantle hücreli lenfoma, (sitopeni, kardiyak aritmi)
Alectinib: ALK inhibitörü, Anaplastik lenfoma, KHDAK
Avapratinib: Tirozin kinaz inhibitörü, GİST (PDGFRA mutasyonu varlığında)
Dacomitinib: Tirozin kinaz inhibitörü, KHDAK
Erdafitinib: FGFR inhibitörü, ürotelyal karsinom
Gliteritinib: FLT3 inhibitörü, AML
Larotrectinib: NTRK inhibitörü
Lorlatinib: ALK inhibitörü, KHDAK
Lapatinib, neratinib: Her2 tirozin kinaz inhibitörü, meme kanseri
Pemigatinib: FGFR2 inhibitörü, kolanjiokarsinom
Selpercatinib: RET mutasyonu pozitif meduller tiroid kanseri
Melanomda kullanılan BRAF/MEK inhibitörleri: Dabrafenib, vemurafenib, binimetinib, cobimetinib, encorafenib, trametinib
Axitinib: Multikinaz inhibitörü, RCC
Cabozantinib: Multikinaz inhibitörü, meduller tiroid kanseri, RCC, HCC
Fedratinib: Multikinaz inhibitörü, miyelofibrozis
Lenvatinib: Multikinaz inhibitörü, diferansiye tiroid kanseri , RCC, HCC
Pazopanib: Multikinaz inhibitörü, RCC
Belinostat, vorinostat, romidepsin: Histondeasetilaz inhibitörü, kutanöz T hücreli lenfoma
Panobinostat: Histondeasetilaz inhibitörü, multiple myelom
Vismodegib: Hedgehog yolağı inhibitörü, bazal hücreli karsinom
Ziv-aflibercept: VEGF inhibitörü, kolorektal karsinom
Kemoterapi ile kür olabilecek tümörler: ALL, AML, lenfomalar, germ hücreli tümörler, gestasyonel trofoblastik neoplazi, wilms- ewing-nöroblastom gibi pediatrik tümörler, küçük hücreli akciğer kanseri, over kanseri
Kemoradyoterapi ile kür olabilecek tümörler: Baş boyun ve anüs yassı hücreli kanseri, meme kanseri, Evre 3 küçük hücre dışı akciğer kanseri, küçük hücreli akciğer kanseri
Tümörlerde CD30 pozitifliği: Hodgkin lenfoma, anaplastik büyük hücreli lenfoma
Tümörlerde CD 25 pozitifliği: Saçlı hücreli lösemi, yetişkin T hücreli lösemi/lenfoma
Tümör lizis sendromunda düzeyi düşen: Kalsiyum
Yüksek riskli nötropenik hastada tercih edilmeyecek karbapenem (antipsödomonal etkinliği olmaması nedeniyle): Ertapenem
HEMATOLOJI
Eritropoietin salgılanma yeri: Böbrek ve daha az miktarda karaciğer
Trombopoietin molekülü diğer adı: C-mpl ligand
Talasemilerde rdw normal, eritrosit sayısı yüksek, demir eksikliği anemisinde ise rdw yüksek.
Demir eksikliğinde ilk düşen ve tedavide de en son normale dönen: Ferritin
Ferritin ve hepsidin akut faz reaktanı. İnflamasyon durumlarında hepsidin artarak demir emilim ve kullanımını inhibe eder.
Anemiden şüphelenildiğinde ilk basamakta istenmesi gereken: Tam kan, periferik yayma ve retikülosit sayısı
Mutlak retukülosit sayısı yüksekse>> Hemolitik anemi. Coombs pozitifse otoimmun, coombs negatifse nonimmun hemolitik anemi
Megaloblastik anemi: Anemiyle beraber lökopeni, trombositopeni, LDH ve bilirubin yüksekliği, hemolitik anemiden farklı olarak retikülosit düşük.
Gastrektomi sonrası 5 yıl sonra gelişen anemi: B12 eksikliği anemisi (Kc depoları 5 yıl yettiğinden ötürüdür. Aynı sebeple de gebelikte ihtiyaç artışına bağlı olarak folat ve demir eksikliği anemisi görülmesi beklenirken, B12 eksikliği anemisi beklenmez!)
Erişkin orak hücreli anemide beklenmeyen: Splenomegali
Hiposplenizm ile giden hastalıklar: Orak hücreli anemi, çölyak, amiloidoz
Yaşlı erkek, masif splenomegali+ateş+splenomegali, LAP yok: Saçlı hücreli lösemi
Pansitopeni olan hastada hepatosplenomegali ve LAP yok: Aplastik anemi, miyelodisplastik sendrom, paraksismal nokturnal hemoglobinüri
KML ilk basamak tedavi: İmatinib. İmatinib direncine neden olan mutasyon: T315I. Varlığında verilen ilaçlar: Ponatinib, omacetaxine
İntravasküler hemolitik anemi, şiştosit, trombositopeni varsa: MAHA(mikroanjiyopatik hemolitik anemi). MAHA varlığında INR, aPTT, fibrinojen bozuksa: DİK. Normalse>>Ateş, nörolojik bulgular varsa: TTP; ishal öyküsü, renal bozukluk varsa: HÜS
Kanserli hastada derin ven trombozu risk faktörleri: Pankreas ve mide kanseri gibi yüksek riskli kanserler, kemoterapi öncesi trombosit sayısının 350.000, lökosit sayısının 11.000’in üzerinde olması, Hb 10’un altında olması, vücut kitle indeksinin 35’in üzerinde olması
Trombositopenisi olan hastada ilk yapılması gereken: Periferik yayma ile psödotrombositopenin ekarte edilmesi.
Genç hasta+trombositopeni, bunun dışında tüm muayene ve laboratuvar bulguları normal: İTP
Kanama bozukluğu düşünülen hasta, aPTT ya da INR uzunsa>>Ayırıcı tanı için yapılacak ilk test: Mixing(karışım) testi. Mixing ile
koagulasyon markerı düzeliyorsa faktör eksikliği düşün ve faktör düzeyi bak, mixing ile düzelmiyorsa faktör inbitörü ya da lupus antikoagulanı( aPTT uzar) düşün ve bak.
Hem aPTT hem kanama zamanı uzun: Vonwillebrand faktör eksikliği
Trombofili araştırma sınırı: 40 yaş altı
Anjiografi sonrası ya da tromboz nedeniyle antikoagulasyon sonrası 7-10 gün içerisinde trombositopeni: HİT
Kemik iliği nakli geç komplikasyonu olan: Hipogonadizm, hipotiroidi
Kemik iliği nakli sonrası hepatomegali, sarılık, asit: Venookluziv hastalık. Tedavi ve proflaksisi: Defibrotide
Graft versus host hastalığı tedavisi: Proflaksi>>Metotreksat+siklosporin/kalsinorin inhibitörleri(takrolimus), akut alevlenme>>steroid
AML riskini arttıran kemoterapötikler: alkilleyici ilaçlar kromozom 5 ve 7 bozukluğu ilişkili, topoizomeraz inhibitörleri kromozom
11q23 bozukluğu ilişkili
GASTROENTEROLOJI
Özofegeal disfaji nedeni olmayan, orofarengeal disfaji nedenleri içinde nöromuskuler bozukluğu bağlı olmayan, yassı hücreli kanser gelişme riski olan: Zenker divertikülü
Barret özefagusu: Kronik reflü>>intestinal metaplazi>>displazi>>adenokanser
Gebe kadınlarda dispepside ilk basamak: Antiasit
Odinofaji önde gelen nedenler: Hap özefajiti (orta özefagus, en sık doksisiklin), enfeksiyöz özefajit (immunsuprese hasta), özefagus
kanseri(alarm bulguları). Varlığında ilk yapılması gereken: Üst gis endoskopi
Dispepsisi olan hastada endoskopi ile değerlendirilme yaşı: 40 (Yeni klavuzlar ve yeni Harrison’a göre)
Dispeptik hastada: Alarm semptomu ya da 40 yaş üstü+>>Endoskopi. Alarm semptomu yoksa öncelikle H.pylori noninvaziv test>>Pozitifse eradikasyon, negatifse ampirik antiasit tedavi.
Motilite bozukluklarında genel olarak ilk test>> Baryumlu grafi, kesin tanı testi>> Manometri
–Manometri sonucunda
1. AÖS basıncı artmış, özofagusta peristaltizm azalmış>> Akalazya
2. Özofagusta yüksek amplitudlu ancak inkoordine kasılmalar>>Diffüz özofageal spazm
3. Alt özofagus sfinkter basıncında azalma, peristaltizm kaybı>> Skleroderma
4. Alt özofagus sfinkter basıncında artış, gevşeme ve peristaltizm normal>>Hipertansif alt özofagus sfinkteri
Duodenal ülser en sık etiyolojisi: H.pylori
Gastrik ülserden mutlaka biyopsi alınır ve 1-2 ay içinde kontrol endoskopi ile ülserin iyileşip iyileşmediği kontrol edilir (duodenal
ülser için gerek yoktur)
İleri evre mide kanseri özelliği: Submukozayı geçmesi
Gastrinoma düşünülmesi gereken durumlar: Tedaviye cevapsız ülserler, multiple ya da beklenmyene alanda(jejunum gibi) ülserler, peptik ülser ile kronik diyare birlikteliği, MEN düşündürecek ek bulgu(Hiperkalsemi gibi)
Kolorektal kanser tarama yaşı: 45 (Yeni klavuzlar ve yeni Harrison’a göre!!!)
Diyarenin inflamatuvar olup olmadığını belirleyen marker: Fekal kalprotektin>> Özellikle İBH’da yüksek. Tedavi yanıtı ve hastalık takibinde de kullanılır.
Yaşlı-diyabet-sklederma-gis cerrahisi öyküsü bulunan hastada ishal, b12 düşük, folat yüksek: Bakteriyel aşırı çoğalma sendromu
İnflamatuvar barsak hastalıklarında kullanılan biyolojik tedaviler: Anti TNF ajanlar>>İnfliximab, adalimumab, sertolizumab, adalimumab.
Anti integrinler>> Natalizumab (Artmış Jc virüs ilişkili multifokal lökoensefalopati riski!!!), vedolizumab. IL12/23 inhibitörü>>
Ustekinumab (Artmış reversible posterior lökoensefalopati riski). JAK inhibitörü>>Tofacitinib (Artmış KV olay ve inme riski)
İBH’da bilmemiz gereken yeni ilaç: Ozanimod>> Orta ve ağır ülseratif kolitte oral kullanılan sfingozin 1 fosfat(S1P1) reseptör modülatörü
Rekürren karın ağrısı, ishal ve/veya kabızlığı olan hastada ağrı dışkılamayla azalıyor ya da artıyorsa, dışkı kıvamı ve şeklinde değişiklikler eşlik ediyorsa: İrritabl barsak sendromu>>Alarm semptomları olmaz, fekal kalprotektin normaldir.
Akut pankreatitte verilmesi gereken sıvı türü: Ringer laktat
Amilazın normal olduğu pankreatit etiyolojisi: Hipertrigliseridemi
Kcft yüksekliği olan hastada ALP ve direkt bilirübin yüksek GGT normalse: Benign rekürren intrahepatik kolestaz
AST>ALT olan karaciğer hasar durumları: Siroz, alkolik hepatit, Wilson, iskemik hepatit(LDH da çok yükselir)
Karaciğer naklinin küratif olduğu metabolik hastalık: Wilson (Primer hemokromatoziste değil)
Wilsondaki hematolojik bulgu: Coombs negatif hemolitik anemi
Biyopsiye gerek olmaksızın radyolojik bulgularla tanı koyulabilen malignite: Hepatoselüler kanser>>Arteriyel fazda kontrastlanma,
geç venöz fazda wash-out(temizlenme)
Karaciğer fibrozisini noninvaziv değerlendiren yöntem: Elastografi ya da MR elastografi
Akut varis kanamasında verilmeyen: Beta bloker
Karaciğer yetmezliğinde düzeyi ilk azalan faktör: Faktör 7
Karaciğer yetmezliği ile DİK ayrımında kullanılan faktör: Faktör 8 (DİK’te azalırken, Kc yetmezliğinde normal ya da artmıştır)
NEFROLOJI
Osmolarite: 2xNa+Glukoz/18+BUN/2,8
Osmolar gap: Ölçülen osmolarite-hesaplanan osmolarite. Etanol ve metanol intoksikasyonda artar (10’un üstü).
Hiponatremik hastada yapılması gereken ilk test: Serum osmolaritesi, daha sonra gerçek hiponatremiyse volüm durumu değerlendirilmesi
Hiponatremik, diüretik almayan övolemik hastada idrar na>40 meq/L, idrar osmolarite>100 meq/L ise akla uygunsuz ADH sendromu
gelmelidir.
Uygunsuz ADH’da natriürez ve övolemi olmasının nedeni: Renin-anjiotensin-aldesteron sisteminin baskılanması ve atrial natriüretik
peptidin artışı. Tedavide ilk basamak: Sıvı kısıtlaması
Hiponatremi hızlı düzeltilirse: Osmotik demiyelinizasyon sendromu
Hipernatremi hızlı düzeltilirse: Beyin ödemi
Hipokalemiye neden olan ilaçlar: Loop ve tiazid diüretikleri, aminoglikozid, amfoterisin B, sisplatin, teofilin
Hiperkalemi yapan ilaçlar: Ace inhibitörleri, ARB’ler, spironolakton, eplerenon, NSAID’ler, amilorid, siklosporin, kalsinörin inhibitörleri,
tripetoprim sulfametaksazol, beta bloker, mannitol, aliskiren
Hipokalemi ve hiperkalsemide görülen klinik bulgular: Nefrojenik diyabetes insipidus, konstipasyon, kas güçsüzlüğü, hipertansiyon, kronik tübülointertisyel nefrit, digital intoksikasyon riskinde artış
Elektrolit bozuklukları EKG bulguları:
– Hipokalemi: T düzleşmesi, ST çökmesi, U dalgası, PR uzaması, sinüs bradikardisi
– Hiperkalemi: T sivrileşmesi(ilk bulgu), qt kısalması, sinüs bradikardisi, qrs genişlemesi, av blok, ventriküler fibrilasyon
– Hipokalsemi: Uzun qt
– Hiperkalsemi: Kısa qt
Aldosteron etkileri: Sodyum ve su tutar, hidrojen ve potasyum atar. (Fazla olduğu durumlarda hipertansiyon, hipokalemi, metabolik alkaloz olur. Conn sendromu, renal arter stenozu vb…)
Sistemik nefrojenik fibrozis: GFH genelde 30’un altında olan hastalarda MR için verilen gadolinuma bağlı görülen irreversible tablo
Uygunsuz ADH, hipervolemik hiponatremi ve polikistik böbrek hastalığında kullanım endikasyonu olan: Tolvaptan
Lityuma bağlı gelişen nefrolojik ve endokrinolojik yan etkiler: Nefrojenik diabetes insipidus, hiperkalsemi(hiperparatiroidi yaparak), hipotiroidi
FGF 23: KBH’lı hastalarda artan fosfata yanıt olarak osteositlerden salgılanan ve proksimal tübülde sodyum-fosfat kotransporterı inhibe ederek renal fosfat emilimini azaltan faktördür. Ayrıca 1 alfa hidroksilazı inhibe ederek kalsitriolu ve intestinal kalsiyum emilimini azaltır.
İntratübüler kristal oluşumuna neden olarak akut böbrek hasarın yol açabilen ilaçlar: Asiklovir, indinavir
Anemi ve eritropoietin direncine neden olabilen hipertansiyon ilacı: Ace inhibitörleri
C3 ve C4’ü düşüren renal hastalıklar: MPGN Tip 1, Lupus nefriti, kriyoglobulinemi
C3 düşük, C4 normal olan renal hastalıklar: APSGN, dense depozit hastalığı, endokardit ve şant nefriti
Üsye’den 2-3 gün sonra gelişen nefritik sendrom: IgA nefropatisi
Üsye’den 1-3 hafta sonra gelişen nefritik sendrom: APSGN
Nefrotik sendromla gelen hastada patolojik bulgular göre tanı:
– Elektron mikroskopide podosit füzyonu, onun dışında normal: Minimal değişiklik hastalığı
– Glomeruler bazal membranda kalınlaşma, subepitelyal dome-spike(diken-kubbe) görünümü: Membranöz nefropati (fosfolipaz A2 antikoru, primer tipinde pozitif)
– Subendotelyal depozit, çift kontür-tren rayı görünümü: MPGN Tip 1 (en sık etiyoloji HCV)
– Bazal membranda kurdela görünümü: MPGN Tip 2 (Dens depozit hastalığı)
Ön planda konservatif tedavinin tercih edildiği primer glomerulonefritler: APSGN, IgA nefropatisi
Diyabetik nefropatide takibi yapılan: İdrarda mikroalbumin
Diyabetik nefropatili hastalarda nefropatiyi yavaşlatan OAD’ler: SGLT 2 inhibitörleri(dapagliflozin, empagliflozin) ve GLP 1 agonistleri( eksenatid, liraglutid)
Nefropati veya nefrotik sendrom+restriktif kardiyomiyopati-nöropati-rakun gözü-makroglossi gibi bulgular: Amiloidoz
Böbrek hastalığı+kardiyomiyopati+anjiokeratom: Fabry hastalığı
ROMATOLOJI
Sistemik skleroz ilişkili akciğer hastalığında yararı gösterilmiş tirozin kinaz inhibitörü: Nintedanib
Skleroderma renal krizde tercih edilecek antihipertansif: Ace inhibitörleri
Sjögren akciğer tutulumu: Lenfositik intertisyel pnömoni
Ankilozan spondilit ve psöriatik artritte kullanılan IL 17 monoklonal antikorları: Secukinumab, ixekizumab
Ankilozan spondilit ve psöriatik artritte kullanılan IL 23 antagonistleri: Ustakinumab, risankizumab. (Guselkumab ve tildrakizumab psöriaziste onaylı diğer IL 23 antagonistleridir)
Ankilozan spondilitte etkili JAK inhibitörü ajanlar: Tofacitinib, upadacitinib, filgotinib
ANA düzeyinin hastalık aktivitesi takibinde yeri yoktur.
Lupus takibinde hastalık aktivitesini gösteren antikorlar: Anti-ds DNA, kompleman
Romatoid artritte tutulmayan eklemler: Distal interfalengeal eklem, sakroiliak eklem, atlantoaksiyel eklem hariç vertebralar
Romatoid artritli hastada splenomegali+nötropeni: Felty Sendromu
Romatoid artritte DMARD’lar:
– Hidroksiklorokin (Retinal toksisite)
– Metotreksat (Hepatotoksisite, intertisyel pnömoni, miyelosupresyon)
– Sülfasalazin (Granülositopeni, hemolitik anemi)
– Leflunomid (Hepatotoksisite, miyelosupresyon)
– TNF inhibitörleri (Etanercept, golimumab, adalimumab, certolizumab)
– Abatacept (Viral enfeksiyon)
– Anakinra (İnjeksiyon yeri reaksiyonu)
– Rituximab (Enfeksiyon, hipogamaglobulinemi, Hep B reaktivasyonu)
– IL 6 inhibitörleri (Tocilizumab, sarilumab)
– JAK inhibitörleri (Tofacitinib, upadacitinib, baricitinib