Circumventricular organs “Sirkumventriküler organlar”; area postrema, median eminence, neurohypophysis, organum vasculosum of the lamina terminalis, pineal organ, subcommissural organ, subfornical organ. 7 adettir.

Sirkumventriküler Organlar (Beynin Pencereleri)

Sirkumventriküler organlar (SVO), fenestre kapiller yapıları sayesinde KBB’den mahrumdurlar. Bu organlar konumlarına göre iki grupta incelenir:

A. 3. Ventrikül Çevresindekiler

1. Pineal Bez (Epifiz): Melatonin salgısı yaparak sirkadiyen ritmi düzenler.
2. Median Eminens: Hipotalamik hormonların hipofiz portal sistemine boşaltıldığı bölgedir.
3. Subfornikal Organ (SFO): Susama merkezidir; kandaki anjiyotensin II seviyelerine duyarlıdır.
4. Lamina Terminalisin Organum Vaskulozumu (OVLT): Kan osmolaritesini ve ateş yükselmesini (pirojenleri) algılayan ana merkezdir.
5. Arka Hipofiz (Nörohipofiz): Hipotalamusta sentezlenen ADH ve Oksitosin’in kana salındığı uç kısımdır.

B. 4. Ventrikül Çevresindekiler

6. Area Postrema: 4. ventrikülün tabanında (fossa rhomboidea) bulunur. Kandaki toksinleri algılayarak kusma refleksini başlatan kemoreseptör tetikleme bölgesidir (CTZ).
7. Subcommissural Organ (SCO): Adından da anlaşıldığı gibi commissura posterior’un altında yer alır. Reissner lifi salgısı ile BOS dolaşımına yardımcı olduğu düşünülür (diğerlerinden farklı olarak bazı türlerde bariyeri olabilir).

Fonksiyonel Özet Tablo

Aşağıdakilerden hangisi sirkumventriküler organlardan biri değildir?

A) Korpus Kallosum***********
B) Median Eminens
C) Subfornikal organ
D) Lamina Terminalis organum vaskulosumu
E) Subcommisural Organ

Üçüncü ve dördüncü ventriküllerde kan-beyin bariyerinin olmadığı bölümler vardır. Orta hatta yer alan bu yapılara sirkumventriküler organlar (beynin pencereleri) denir.

1-Pineal bez
2-Median eminens
3-Area postrema
4-Subfornikal organ
5-Lamina terminalisin organum vaskulozumu
6-Arka hipofiz
7-Subcommissural organ

Sirkumventriküler organlar ( CVO’lar ) ( cirkum-: etrafında  ; ventriküler: ventriküllere ait ) beyindeki , beynin geri kalanında bulunan kan -beyin bariyerinin (BBB) ​​kılcal damar seviyesinde bulunmasının aksine, geniş ve oldukça geçirgen kılcal damarlarıyla karakterize edilen yapılardır. “Sirkumventriküler organlar” terimi ilk olarak 1958’de Avusturyalı anatomist Helmut O. Hofer tarafından beyin ventriküler sistemi etrafındaki yapılarla ilgili olarak önerilmiş olsa da  kan yoluyla taşınan boyaların küçük, spesifik CVO bölgelerine nüfuz ettiği 20. yüzyılın başlarında keşfedildi. Hızlı nörohumoral değişimi sağlayan geçirgen CVO’lar arasında subfornikal organ (SFO), postrema alanı (AP), lamina terminalisin vasküler organı (VOLT — lamina terminalisin organum vasculosum’u (OVLT) olarak da bilinir ), median eminens , hipofiz nöral lobu ve epifiz bezi bulunur .

Sirkumventriküler organlar, kan ve beyin-omurilik sıvısıyla temas halinde olan üçüncü ve dördüncü ventriküllerin etrafındaki orta hat yapılarıdır ve merkezi sinir sistemi ile periferik kan arasında özel tipte iletişimi kolaylaştırırlar. Ek olarak, nöroendokrin fonksiyonun ayrılmaz bir parçasıdırlar . Yüksek geçirgenliğe sahip kılcal damarlar, CVO’ların sinir dokusundaki peptitlerin ve hormonların dolaşımdaki kandan örnek alıp salgılaması için alternatif bir yol görevi görmesini sağlar . CVO’ların ayrıca vücut sıvısı düzenlemesinde, kardiyovasküler fonksiyonlarda, bağışıklık tepkilerinde , susuzlukta , beslenme davranışında ve üreme davranışında rolleri vardır .

CVO’lar homeostatik fonksiyonlara ve vücut su dengesine hizmet eden duyusal veya salgısal organlar olarak sınıflandırılabilir . Duyusal organlar arasında area postrema, subfornikal organ ve lamina terminalis’in vasküler organı bulunur ve bunların hepsi kandaki sinyalleri algılama ve daha sonra bu bilgiyi nöral olarak diğer beyin bölgelerine iletme yeteneğine sahiptir. Sinir devreleri aracılığıyla, sistemik dolaşımdan otonom sinir sistemine doğrudan bilgi sağlarlar . Salgısal organlar arasında subkomissural organ (SCO), hipofiz bezi, median eminens ve epifiz bezi bulunur. Bu organlar, hem beyin ortamından hem de dış uyaranlardan gelen geri bildirimi kullanarak hormonları ve glikoproteinleri periferik kana salgılamaktan sorumludur .

Sirkumventriküler organlar, yoğunluk ve geçirgenlik açısından hem kendi aralarında hem de bireysel organlar içinde değişen kılcal ağlar içerir ve subkomissural organdakiler hariç, çoğu CVO kılcal damarı geçirgen bir endotel hücre tabakasına sahiptir. Dahası, tüm CVO’lar nöroendokrin bir rol oynamasını sağlayan sinir dokusu içerir.

Koroid pleksus da geçirgen kılcal damarlara sahip olmasına rağmen , sinir dokusu içerir

I-Sensory organs

1. Area postrema
2. Vascular organ of the lamina terminalis
3. Subfornical organ (SFO)

II-Secretory organs

1. Subcommissural organ
2. Pituitary neural lobe
3. Median eminence
4. Pineal gland

Medial beyin yüzeyinin şematik görünümünde sirkumventriküler organların (CVO’lar) ve koroid pleksusun (CP) lokalizasyonu. Gösterilen CVO’lar salgılama ve duyusal işlevleriyle homeostatik roller oynarlar. Nörohipofiz, distal kısım (nöral lob), proksimal kısımdaki yüzeysel vasküler pleksusa salgılanan hipotalamik nörohormonlar vazopressin ve oksitosini alır. Median eminensin (ME) derin vasküler pleksusu, metabolik sinyalleri hipotalamusun arkuat çekirdeğine (Arc) ileterek duyusal bir işlev görür. Lamina terminalisin organum vasculosum’u (OVLT), vazopressin salınımını ve hipofiz gonadotropik hormonların döngüsel üretimini kontrol ederek ozmoregülasyona katılır. Subfornikal organ (SFO), vazopressin salınımının düzenlenmesinde ve dehidratasyondan kaynaklanan susuzluk hissinin uyarılmasında rol oynar. Subkomissüral organ (SCO), serebral su kemerindeki serebrospinal sıvının üçüncü ve dördüncü ventriküller arasındaki akışını kolaylaştırabilir. Pineal bez (PG), melatonin salgılar ve fotoperiyot zaman tutmayı stabilize eder. Area postrema (AP), kardiyovasküler ve solunum düzenlemesinde ve medulladaki kusma merkezinin kontrolünde rol oynar.