Çinkonun gastrointestinal emilimi çeşitli faktörlerden etkilenir. Çinko elementinin biyoyararlılığı; diyetteki mineralin kimyasal formuna bağlı olduğu kadar ortamda elementin etkisini arttıracak veya azaltacak maddelerin varlığına da bağlıdır. Diyet; çinkonun biyoyararlılığını belirlemede önemlidir. Bitkisel kaynaklı proteinlerde bulunan fitatlar, çinko ile çözünmeyen kompleks oluşturarak biyoyararlılığı azaltırlar. Jeofajide çinko emilimi azalır. Ortamda bakır ve demir bulunması, çinko absorbsiyonunu azaltır. Hayvansal proteinler ise, çinkonun biyoyararlılığını arttırmaktadır
Çinko, en fazla **********duodenum olmak üzere ince barsak boyunca emilir. Emilim; hem pasif difüzyonla hem aktif transportla olur
Çinko, barsak duvarından emilip hücrelere girdikten sonra, bu hücreler çinkoyu kendi metabolizmalarında kullanabilir ya da çinko kana geçer ve karaciğer, pankreas başta olmak üzere vücudun diğer bölümlerine gönderilir
Emilen çinko, barsak hücrelerinde bulunan spesifik bir bağlayıcı protein ile hücrede tutulur. Bu protein sayesinde metabolik ihtiyaca göre az veya çok miktarda emilim gerçekleşir.
Vücutta çinko ihtiyacına göre iki şekilde düzenleme yapılır:
1. Çinkonun organizmaya girmesi engellenir
2. Çinko barsak hücrelerinde tutulur
Çinkonun kanda taşınması albümin ve transferrin ile gerçekleşir, dolayısıyla plazma albümin seviyesinin düşmesine neden olan durumlar, çinko seviyesinin de azalmasına neden olmaktadır. Çinkoya, barsak mukoza hücreleri, iki yönlü geçiş sağlar. Emilen çinkonun bir kısmı, pankreasta bazı sindirim enzimlerinin yapımında kullanılır ve bu enzimler, öğün zamanlarında barsak lümenine bırakılır. Yemek sırasında iki farklı kaynaktan çinko emilimi olur. İlki gıdalardan elde edilen çinko iken ikinci kaynak; çinkodan zengin olan pankreatik salgılardır. Çinkonun barsaklardan pankreasa ve ondan sonra tekrar barsağa geçmesine enterohepatik sirkülasyon denir (86). Bu intestinal endojen sekresyon; günlük çinko alımının en az iki katı kadardır ve barsağın distal bölümden absorbe olmaktadır. Bu durum, intestinal rezeksiyon geçirenlerde, çinko eksikliğinin kolaylıkla gelişebileceğini akılda tutmak açısından önemlidir
Çinkonun intestinal alımı ve transferini etkileyen faktörler
1- Diyete bağlı faktörler
Diyetteki elementin oksidasyon durumu veya kimyasal formu
Antagonistik ligantlar, (fosfat, karbonat, tannat, polifenol, oksalat) ****
Emilimi kolaylaştıran ligantlar (karboksilik asit, bazı şekerler, özellikle glukoz, amino asitler, yağ asitleri) ***********
Yarışan metaller (demir ve bakır)******************
2- İntestinal Faktörler
– pH ve redoks durumları
– Diyete bağlı hidrolizin etkinliği
– Bakteriyel fermantasyonlar
3- Mukozal (Barsak) faktörler
– Genetik etkiler akrodermatitis enteropatika
– Mukozal yapının ve fonksiyonun değişmesi
– Alkol, ilaç, sigara, çekirdek, kahve
4- Sistemik faktörler
– Anabolik gereksinme; büyüme, hamilelik ve laktasyon
– Post katabolik durumlar – Endokrin etkiler
– Hepatik ve renal fonksiyon
Çinkonun eksresyonu baslıca feçes yolu ile olmaktadır. Feçesteki çinkonun kaynağı ise besinle alınıp da absorbe olamamış çinko, ekzokrin pankreatik sekresyon, safra ve mukozal çinko sekresyonlarıdır