Bartonella bacilliformis, Oroya ateşi (Carrion hastalığı) ve verruga peruana klinik tablolarına neden olur. Carrion hastalığı formunda intravasküler hemoliz ve kardiyovasküler kollapsa bağlı yüksek ölüm oranları ile seyreder. Diğer etkenlerden farklı olarak Peru And Dağları’nda endemiktir

yazar

Bartonella bacilliformis gibi Güney Amerika’da endemik olan ve vektörler ile bulaşan hastalıklar, ülkemizin de içinde bulunduğu Akdeniz ülkeleri coğrafyasında göz ardı edilmektedir. Günümüzde hava yolu taşımacılığı ile vektörlerin aktarımı ve iklim değişiklikleri Güney Amerika’ya ait vektörle bulaşan enfeksiyonlara karşı uyanık olmamızı gerektirmektedir. Serolojik tarama araştırmaları enfeksiyöz hastalıkların varlığını bulmada iyi bir göstergedir

Deniz aşırı ve ülkemize uzak bölgelerdeki endemik enfeksiyonlar Akdeniz havzasındaki ülkeler tarafından ihmal edilerek dikkatlerden kaçmaktadır. Günümüzde uluslararası havacılık ve taşımacılıktaki gelişmeler ile birlikte iklim değişiklikleri, bölgemizde şimdiye kadar bulunmadığını düşündüğümüz enfeksiyöz etkenlerinin hastalık oluşturmasına olanak tanıyabilir.

Bu hastalık etkenlerinden biri de Güney Amerika’da Peru’da endemik olan Bartonella bacilliformis’dir. Bartonella genusu Brucella ve Rickettsia ile birlikte α-proteobakteri grubunda yer alan, sessiz bir enfeksiyondan yaşamı tehdit eden klinik formlara kadar geniş bir yelpazede hastalık meydana getiren küçük, hareketli, pleomorfik, aerobik kokobasil bakterilerdir. Etken insanlarda çoğunlukla Bartonella henselae ve Bartonella quintana (eski adıyla Rochalimaea quintana)’dır. Bartonelloz çoğunlukla kedi tırmığı hastalığı ve basiller anjiomatoz klinik tabloları ile ortaya çıkmaktadır. B. bacilliformis ise Oroya ateşi (Carrion hastalığı) ve verruga peruana klinik tablolarına neden olur.

Carrion hastalığı formunda intravasküler hemoliz ve kardiyovasküler kollapsa bağlı yüksek ölüm oranları ile seyreder. Diğer etkenlerden farklı olarak Peru And Dağları’nda endemiktir. Vektörü olan Lutzomyia cinsi tatarcıklar bu bölge dışında çok enderdir ve bu nedenle B. bacilliformis uzun süre coğrafi olarak sınırlı hastalıklar listesinde kabul edilmiştir

Ancak bu bölgenin dışında, bildirimlerinden sonra doğruluğu onaylanamayan Bolivya’da, Şili’de ve 1960’larda Tayland’da olgu bildirimleri de bulunmaktadır

Endemik bölge dışında ilk defa 1996’da Polonya’da Ixodes ricinus kenesinden hâlen tam olarak sınıflandırılamayan B. bacilliformis-benzeri olarak adlandırılan bir bakteri saptanmış, bu tarihten itibaren kenelerde Bartonella taşıyıcılığı sürekli olarak sorgulanmaya başlanmıştır

Ülkemizde I. ricinus yaygın bir kene olmakla birlikte, yalnızca B. henselae enfeksiyonu için kene sokması risk grubu olarak tanımlanmıştır

Bartonelloz tanısında immunfluoresans antikor testi (IFAT) Dünya Sağlık Örgütü tarafından toplum taramalarında önerilen yöntemdir. Kolaylıkla ve yaygın kullanılabilir olmasının bir sonucu olarak tüm dünyada bartonelloz etkenlerine dair hızlı bilgi birikimi başlamıştır. B. bacilliformis’in endemik olduğu bölgede Kosek ve ark. yaptıkları araştırmada %77,5 seroprevalans saptamışlar, ancak seropozitif olguların çoğunluğunun asemptomatik olduğunu bildirmişlerdir. Bu durum, özellikle enfeksiyon etkeninin düşünülmediği bölgelerde, olguların gözden kaçırılmasına neden olmaktadır

Sunulan araştırmada Pamukkale Üniversitesi Kan Merkezi’ne başvuran sağlıklı, gönüllü kan vericilerinde B. bacilliformis seroprevalansı araştırılmıştır.

Carrion hastalığı

Carrion hastalığı, Bartonella bacilliformis bakterisinin neden olduğu vektör kaynaklı bir hastalıktır. Ayrıca Carrión hastalığı, Oroya ateşi ( sistemik Carrion hastalığı) ve verruga peruana ( kutanöz ) olarak da bilinir.

Carrion hastalığının çoğu vakası , etken bakteriyi taşıyan belirli kum sineklerinin varlığı nedeniyle Güney Amerika’nın endemik bölgelerinde görülür

 Carrion hastalığı, sıcak hava ile karakterize edilen ve düşük sosyoekonomik statüye sahip popülasyonları barındıran Peru, Ekvador ve Kolombiya bölgelerinde en yaygın olanıdır

B. bacilliformis son derece bulaşıcıdır ve B. bacilliformis ile enfekte olmuş bir bireyle yaşayanların enfekte olma riski, enfekte olmayan hanelere göre iki kattan fazladır

Çocuklar, hamile kadınlar ve yetersiz beslenen kişiler sağlıklı yetişkinlere göre daha ciddi şekilde etkilenme eğilimindedir

B. bacilliformis, kum sineğinin iki vektör türü olan Phlebotomus verrucarum ve Lutzomyia verrucarum aracılığıyla insanlara bulaşan bir Gram negatif bakteridir . Bulaşma mekanizması hala yeterince anlaşılmamıştır. Diğer olası bulaşma yolları arasında kan nakli de dahil olmak üzere enfekte insan kanıyla doğrudan temas ve anneden çocuğa dikey bulaşma yer alır

B. bacilliformis , insan konağa bulaştığında eritrositleri (kırmızı kan hücreleri) ve endotel hücrelerini ( kan damarlarının iç yüzeyi ) istila eder ve sırasıyla sistemik ve kutanöz faz meydana gelir.

Sistemik faz

Eritrositlerin B. bacilliformis tarafından istila edilmesi hemolize neden olur ve daha sonra aneminin ve Carrion hastalığının sistemik belirtilerinin gelişmesine yol açar . Kuluçka süresi, enfekte kum sineklerine maruziyetten sonra 3 ila 12 hafta arasında herhangi bir yerde olabilir

Cilt fazı

B. bacilliformis’in endotel hücrelerini istila etmesi, Carrion hastalığının karakteristik deri lezyonlarıyla sonuçlanan bir proliferatif süreci başlatır . Lezyon içindeki lokalize anjiyogenez , hücreler arasındaki teması azaltır ve normal hücre işlevini bozar. Bakteriler hem endotel hücrelerinin içini hem de hücre dışı matrisi işgal edebilir

Carrion hastalığının semptomları önemli ölçüde değişebilir ve semptomlar genellikle endemik bölgelerdeki hastalarda yoktur. Klasik Carrion hastalığının sistemik ve kutanöz fazları bağımsız veya ardışık olarak ortaya çıkabilir. Bir birey her iki fazda da semptomlarla etkilenebilir

Sistemik Carrion hastalığı

Oroya ateşi, Carrion hastalığının hematik veya sistemik fazı olarak da bilinir, şiddetli hemolitik anemi ve geçici immünsüpresyon ile karakterizedir . Semptomlar spesifik değildir ve sıtma ve tifo ateşi gibi diğer bulaşıcı hastalıkların semptomlarından neredeyse ayırt edilemez . Klinik özellikler şunları içerebilir:

Düşük dereceli ateş

Tükenmişlik

Baş ağrısı

Sarılık

Solgunluk

Miyalji

Karın ağrısı

Lenfadenopati

Büyümüş karaciğer ve dalak

Deri Carrioni hastalığı

Carrion hastalığının kutanöz fazı olan Verruga peruana (Peru siğilleri), kutanöz nodüllerin ve kırmızı-mor damarsal lezyonların patlamasıyla karakterizedir . Genellikle Carrion hastalığının sistemik fazının başlangıcından haftalar ila aylar sonra ortaya çıkar ve bir yıla kadar devam edebilir. Bu fazın ölüm oranı çok düşüktür

Lezyonlar polimorfiktir ve en sık kollarda ve bacaklarda görülür. Genellikle ağrısız olup ülserasyona ve kanamaya eğilimlidirler. Üç tip kutanöz lezyon görülebilir.

Miliyer lezyonlar, bazen kaşıntılı olabilen, çapı < 3 mm olan küçük eritematöz papüllerdir . Bu en yaygın sunumdur.

Mular (erüptif faz) lezyonlar, çapı > 5 mm olan ve deri altı doku ve kaslara daha derine uzanabilen eritematöz yuvarlak nodüllerdir . Genellikle aşınmışlardır ve kolayca kanarlar.

Subdermal veya nodüler lezyonlar, üstteki deriyi içermeyen yaygın subkutan nodüllerdir

Deri Carrioni hastalığı

Carrion hastalığının tanısına yaklaşım, etkilenen bireyin sistemik veya kutanöz fazda olup olmadığına göre değişir.

Sistemik faz

Sistemik fazda Carrion hastalığının tanısı, spesifik olmayan belirti ve semptomlar nedeniyle yalnızca klinik özelliklere dayanarak yapılamaz. Septik tarama yapılmalı ve Carrion hastalığı için risk faktörleri olan vakalarda daha ileri araştırmalar düşünülmelidir.

Tanı genellikle Giemsa boyalı periferik kan yaymasıyla yapılabilir . Bu düşük bir duyarlılığa sahiptir (kan kültürü gibi ) ve hafif ve subklinik vakaları tespit edemeyebilir. Diğer olası incelemeler arasında polimeraz zincir reaksiyonu , immünoblot, immünoglobulin (Ig)M veya IgG dolaylı immünofloresan ve dolaylı hemaglütinasyon bulunur

Cilt fazı

Carrion hastalığının kutanöz fazı karakteristik cilt lezyonlarına sahiptir. Warthin-Starry gümüş boyası veya Giemsa boyası ile yapılan cilt biyopsisinin histopatolojik değerlendirmesi bakteriyi ortaya çıkarabilir.

B. bacilliformis’in kutanöz lezyonlardan alınan doku kültürü, hem laboratuvar kontaminasyonu hem de yavaş büyüme nedeniyle genellikle güvenilir değildir

Carrion hastalığı, endemik bölgelerdeki diğer enfeksiyon hastalıklarına benzer bulgular göstermesi nedeniyle sıklıkla yanlış teşhis edilir.

Sistemik faz için ayırıcı tanılar şunları içerebilir:

Tifo ateşi

Sıtma

Sarıhumma

Bruselloz

Viral hepatit

Başka bir nedene bağlı hemolitik anemi

Kutanöz faz için ayırıcı tanılar şunları içerebilir:

Kiraz anjiyomları

Piyojenik granülom

Basiller anjiyomatozis

Kaposi sarkomu

Molluskum kontagiozum

Zona

Carrion hastalığının tedavisi nedir?

Eşlik eden enfeksiyon ve durumların yüksek oranları nedeniyle , Carrion hastalığı olan hastalarda birden fazla tedaviye ihtiyaç duyulabilir

Sistemik fazda Carrion hastalığını tedavi etmek için genellikle kullanılan antibiyotikler şunlardır:

Yetişkinler: 14 gün boyunca siprofloksasin ve kloramfenikol

Çocuklar: 14 gün boyunca amoksisilin artı klavulanik asit .

Kutanöz fazda Carrion hastalığı için tercih edilen tedavi yöntemi:

Birinci basamak tedavi olarak azitromisin

Eritromisin , siprofloksasin ve rifampisin ikinci basamak tedavi olarak.

Carrion hastalığının komplikasyonları nelerdir?

Bağışıklık sisteminin zayıfladığı dönemde , sistemik Carrion hastalığı olan bir birey çeşitli fırsatçı enfeksiyonlar edinebilir . En yaygın patojenler Salmonella türleridir

Carrion hastalığı bir kadın hamile iken edinilirse, düşük ve erken doğum riski artar.

Carrion hastalığının sistemik fazındaki ölüm oranı tedavi edilmeyen hastalarda %40 ila %85 arasında değişmektedir. Enfeksiyon uygun şekilde tedavi edilirse ölüm oranı %10’a düşürülebilir . Ölüm oranı genellikle fırsatçı enfeksiyonlara veya yetersiz beslenmeye sekonderdir

Kutanöz Carrion hastalığının kronik fazı genellikle kendi kendini sınırlar ve nadiren komplikasyonlara yol açar.

——————————-

OROYA ATEŞİ – (Carrion Hastalığı)

Etken: Bartonella bacilliformis

BULAŞ

  • Tatarcık (Phlebotomus) ile bulaşır.
    ➜ Leismaniasis vektörü ile aynıdır (sık çeldirici).

PATOJENEZ

  • Eritrositlere invaze olur → intradiyer eritrositik enfeksiyon
  • Damar endotelini de tutar.
  • Güçlü bir hemolitik tablo yapar.

KLİNİK EVRELER

1-Akut Faz → Oroya Ateşi

  • Yüksek ateş
  • Şiddetli hemolitik anemi
  • Trombositopeni
  • Sepsis benzeri tablo
  • Ölüm oranı tedavi edilmezse yüksektir (%40–85)

Bu dönemde immün sistem çöktüğü için Salmonella süperenfeksiyonu görülebilir (TUS bilgisi).

2-Kronik Faz → Verruga Peruana

Akut dönem atlatıldıktan sonra gelişen anjiyoproliferatif cilt lezyonları:

  • Kırmızı, kanamalı, siğil benzeri nodüller
  • Özellikle yüz ve ekstremitelerde
  • Aylarca sürebilir

Görselde yazdığı gibi “verruga peruana” hastalığın tipik bulgusudur.

TANI

  • Eritrositlerde basil gösterilebilir.
  • Kan kültürü (zorlu koşullar gerektirir).
  • Seroloji / PCR güncel ve daha kullanışlıdır.

TEDAVİ

Akut Oroya fazı:

  • Seftriakson veya
  • Siprofloksasin veya
  • Azitromisin
  • Ağır olgularda destek tedavisi + transfüzyon

Verruga fazı:

  • Azitromisin tercih edilir
  • Alternatif: Rifampisin

KRİTİK NOTLAR

  • Bartonella bacilliformis → tatarcıkla bulaşır → eritrositleri enfekte eder.
  • Akut faz = Oroya ateşi → hemolitik anemi + ateş
  • Kronik faz = Verruga peruana → siğil benzeri anjiyomatoz lezyonlar
  • Aynı ailede Bartonella henselae → kedi tırmığı hastalığı
  • B. quintana → Hendek ateşi (body louse ile bulaşır)