FIGO 2023 moleküler sınıflandırması, endometrium kanserini tümörün genetik yapısına göre POLEmut, MMRd, NSMP ve p53abn olmak üzere dört ana prognostik gruba ayırır. Bu sistem, The Cancer Genome Atlas (TCGA) verilerine dayanır ve tümörün mikroskobik görünümünden (histolojisinden) bağımsız olarak hastalığın seyrini (prognozunu) ve adjuvan tedavi ihtiyacını belirler.
Moleküler Alt Tiplerin Karşılaştırması ve Prognoza Etkisi
Aşağıdaki tablo, dört moleküler grubu en iyi prognozdan en kötü prognoza doğru sıralamaktadır:
| Moleküler Grup | Genetik / Patolojik Mekanizma | Klinik ve Histolojik Özellikler | Prognoz ve Sağkalım |
|---|---|---|---|
| 1. POLEmut (POLE Ultramutated) | DNA polimeraz epsilon (POLE) genindeki ekzonükleaz domain mutasyonuna bağlı aşırı mutasyon yükü (ultramutated). | Genellikle genç hastalarda görülür. Mikroskop altında Grade 3 (yüksek dereceli) gibi çok agresif görünse de bağışıklık sistemi tümöre karşı çok güçlü yanıt verir. | En İyi Prognoz (Mükemmel). Nüks riski yok denecek kadar azdır. Adjuvan (ek) tedavi genellikle gerekmez. |
| 2. MMRd (Mismatch Repair Deficient) | DNA yanlış eşleşme onarım proteinlerinin (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2) kaybına bağlı mikrosatellit instabilitesi (MSI-H). | Olguların yaklaşık %10’u Lynch sendromu ile ilişkilidir. Lenfovasküler alan invazyonu (LVSI) sıktır. | Orta Prognoz. İmmünoterapiye (anti-PD-1/PD-L1 ajanlarına) ve radyoterapiye çok iyi yanıt verir. |
| 3. NSMP (No Specific Molecular Profile) | Yukarıdaki üç moleküler belirtecin hiçbirinin bulunmadığı kopya sayısı düşük (copy-number low) gruptur. | En sık görülen gruptur (%40-50). Klasik östrojen ilişkili (Tip 1), obezite ile bağlantılı, östrojen/progesteron reseptörü (ER/PR) pozitif endometrioid tümörleri içerir. | Orta Prognoz. Prognozu klasik anatomik evreye, Grade’e ve LVSI varlığına göre değişkenlik gösterir. |
| 4. p53abn (p53 Abnormal) | TP53 tümör baskılayıcı gen mutasyonuna bağlı yüksek somatik kopya sayısı değişikliği (copy-number high). | İleri yaşta sıktır. Seröz, berrak hücreli ve karsinosarkom gibi agresif histolojilerin çoğu bu gruptadır. | En Kötü Prognoz. Erken evrede bile uzak metastaz ve nüks riski çok yüksektir. Yoğun adjuvan tedavi (kemoterapi + radyoterapi) gerektirir. |
Moleküler Sınıflandırmanın FIGO 2023 Evrelemesine Doğrudan Etkisi
FIGO 2023 sisteminde moleküler test sonuçları biliniyorsa, erken evre (Evre I ve II) tümörlerin evresi “m” (molecular) ekiyle yeniden düzenlenir. Bu durum sadece iki uç grup (POLEmut ve p53abn) için evreyi doğrudan değiştirir:
- Evre Düşürme (POLEmut Etkisi): Tümör uterusta sınırlıysa (Evre I veya II), histolojik tipi veya Grade’i ne kadar kötü olursa olsun POLE mutasyonu saptandığında evre doğrudan Evre IAmPOLEmut olarak aşağı çekilir.
- Evre Yükseltme (p53abn Etkisi): Tümör uterusta sınırlı olsa ve myometriuma sadece yüzeyel (<%50) invazyon yapmış olsa bile p53 anormalliği saptandığında evre doğrudan Evre IICmp53abn olarak yukarı çekilir. (Not: Myometrial invazyonun hiç olmadığı sadece polipli/endometriumda sınırlı p53abn tümörler Evre ICmp53abn olarak kalır.)
- Evreyi Değiştirmeyenler (MMRd ve NSMP): Bu iki grupta anatomik evre değişmez, yalnızca evrenin sonuna alt tip etiketi eklenir (örneğin Evre IBmMMRd veya Evre IAmNSMP).
Tanı Sırası ve Çoklu Sınıflandırıcı (Multiple Classifier) Kuralı
Patoloji laboratuvarlarında tümör dokusuna sırasıyla şu testler uygulanır ve ilk pozitif çıkan basamakta sınıflandırma tamamlanır:
- POLE Mutasyon Analizi (Dizileme): Pozitifse hasta doğrudan POLEmut grubuna alınır. (Tümörde aynı anda hem POLEmut hem p53abn varsa, POLE mutasyonu baskın gelir ve hasta mükemmel prognozlu POLEmut kabul edilir.)
- MMR İmmünohistokimyası (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2): POLE negatifse MMR bakılır. Protein kaybı varsa hasta MMRd grubuna alınır. (Hem MMRd hem p53abn varsa, MMRd baskın gelir.)
- p53 İmmünohistokimyası: POLE ve MMR normalse p53 bakılır. Anormal boyanma (overekspresyon veya tam kayıp) varsa p53abn grubuna alınır.
- Dışlama Tanısı (NSMP): Üç testin de normal çıkması durumunda tümör NSMP olarak adlandırılır.