Aşağıdaki ilaçlardan hangisi bazofillerde birikm özelliğine sahiptir?
A) Tiopental
B) Griseofulvin
C) Tetrasiklin
D) Karbamazepin
E) Mepakrin
Sorunun doğru cevabı E) Mepakrin seçeneğidir.
Farmakolojide ilaçların vücutta belirli hücre veya dokulara yüksek ilgi (affinite) göstererek o bölgelerde toplanmasına sekestrasyon adı verilir. Seçeneklerde yer alan ilaçların karakteristik birikme (sekestrasyon) özellikleri şu şekildedir:
Mepakrin (Kinakrin): Bazofillerde ve karaciğerde yüksek oranda birikme özelliğine sahiptir.
Tiopental: Aşırı lipofilik yapısı nedeniyle yağ dokusunda birikir.
Griseofulvin: Keratine bağlanma afinitesi nedeniyle keratinize dokularda (deri, saç, tırnak) toplanır.
Tetrasiklin: Kalsiyuma yüksek ilgisi sebebiyle kemik ve diş gibi kalsiyum içeren dokulardaşelasyon oluşturarak birikir.
Farmakolojide ilaç sekestrasyonu (doku akümülasyonu), bir ilacın plazmaya kıyasla belirli bir doku, hücre veya organel içinde çok daha yüksek konsantrasyonlarda birikmesi durumudur.
Bu durum genellikle ilaçların doku bileşenlerine (proteinler, lipitler, nükleik asitler) yüksek afinite göstermesi veya hücresel organellerde (örneğin lizozomlarda) hapsolması nedeniyle gerçekleşir. Sekestrasyon, ilaçların sanal dağılım hacmini (Vd𝑉𝑑) dramatik şekilde artırır ve vücuttan atılım sürelerini (yarı ömürlerini) uzatır.
TUS ve tıp fakültesi komite sınavlarında sıkça karşımıza çıkan, ilaçlar ve spesifik olarak biriktikleri dokular/hücrelerşunlardır:
🔬 Hücresel ve Organel Bazlı Birikimler
- Mepakrin (Krinakrin): Bazofillerde, lökositlerde ve karaciğerde sekestre olur.
- Klorokin: Lizozomlarda (özellikle retina ve karaciğerde) hapsolur. Hücre içi konsantrasyonu, plazmanın binlerce katına çıkabilir (Retinotoksisite nedeni).
- Amiodaron: Lizozomlarda ve yağ dokusunda birikir. Akciğerlerde birikerek köpüksü makrofajlara ve pulmoner fibroza yol açabilir.
🦴 Kemik ve Diş Dokusu
- Tetrasiklinler: Kalsiyum ile şelat oluşturarak kemik ve diş minesinde birikir. Bebeklerde ve çocuklarda dişlerde kalıcı renk değişikliğine ve kemik gelişiminin duraklamasına neden olur.
- Florür: Kalsiyuma ilgisinden dolayı kemik ve diş yapısında toplanır.
- Kurşun ve Bizmut: Ağır metaller kemik matrisinde sekestre olur.
💇♂️ Keratinize Dokular (Deri, Saç, Tırnak)
- Griseofulvin: Yeni oluşan keratin tabakasına sıkıca bağlanır. Bu sayede dermatofit enfeksiyonlarında tırnak ve saç uzadıkça antifungal koruma sağlar.
- Arsenik: Keratindeki sülfhidril (SH) gruplarına bağlanarak saç ve tırnaklarda birikir (Adli tıp kronik zehirlenme tanısında önemlidir).
🍔 Yağ Dokusu (Adipoz Doku)
Lipofilik (yağda çözünen) ilaçlar, kan akımı düşük olan yağ dokusunda zamanla birikir. Bu durum, ilaç kesildikten sonra bile etkilerin uzun süre devam etmesine (redistribüsyon) yol açar.
- Tiopental: Anestezi indüksiyonunda kullanılır; beyinden hızlıca yağ dokusuna geçerek (redistribüsyon) etkisini kısa sürede kaybeder.
- DDT (İnsektisit): Yağ dokusunda çok uzun süreler sekestre kalır.
- Halotan: Genel anestezik gazlar arasında yağ dokusunda yüksek birikim gösterenlerdendir.
👁️ Retina ve Göz Dokuları
- Klorokin ve Hidroksiklorokin: Gözdeki melanin pigmentine yüksek afinite göstererek retinada birikir ve geri dönüşsüz makulopatiye (bulla gözü görünümü) yol açabilir.
- Fenotiyazinler (Antipsikotikler): Melanin içeren oküler dokularda birikebilir.
🫁 Akciğer Dokusu
- Temel Amfofilik İlaçlar (Amiodaron, İmipramin, Klorfentermin): Akciğer dokusundaki fosfolipitlere bağlanarak sekestre olurlar (Fosfolipidozis tablosu).