Demir eksikliği, dünyada ve klinik pratikte en sık karşılaşılan anemi nedenidir. Tanı aşamasında ve laboratuvar sorularında demir paneli parametrelerinin dinamikleri şu şekildedir:
Demir Eksikliği Anemisinde Laboratuvar Paneli
| Parametre | Durum | Klinik / Biyokimyasal Nedeni |
|---|---|---|
| Ferritin | DÜŞÜK | Vücudun depo demirini gösterir. Demir eksikliğinin en erken, en hassas ve en özgül laboratuvar göstergesidir (Kronik hastalık anemisi yoksa). |
| Serum Demiri | DÜŞÜK | Dolaşımda transferrine bağlı olarak taşınan işlevsel demir miktarını gösterir, depolar tükenince düşer. |
| Total Demir Bağlama Kapasitesi (TDBK) | YÜKSEK | Karaciğer, vücuttaki demir eksikliğini algıladığında dolaşıma daha fazla taşıyıcı protein (Transferrin) salgılar. Boş taşıyıcı kapasitesi arttığı için TDBK yükselir. |
| Transferrin Satürasyonu | DÜŞÜK | Dolaşımdaki transferrin proteinlerinin yüzde kaçının demirle dolu olduğunu gösterir. Serum demiri / TDBK formülüyle hesaplanır. <%15-16’nın altına düşmesi demir eksikliğini doğrular. |
Evrelerine Göre Demir Eksikliği Gelişimi (Sınavlar İçin Kritik)
Demir eksikliği aniden gelişmez, belirli bir sırayla üç evrede ortaya çıkar:
- Evre 1 (Demir Depolarının Azalması): Sadece Ferritin düşer. Serum demiri ve hemoglobin henüz normaldir.
- Evre 2 (Demir Eksikliği Eritropoezi): Ferritin düşüktür, Serum demiri düşer, TDBK yükselir, Transferrin satürasyonu düşer. Ancak hemoglobin halen normal sınırlardadır (Anemi henüz gelişmemiştir).
- Evre 3 (Aşikâr Demir Eksikliği Anemisi): Yukarıdaki tüm parametre bozukluklarına ek olarak Hemoglobin (HGB) ve MCV düşer, yani belirgin mikrositer anemi tablosu yerleşir.