Embriyolojik gelişimde kulak; ektoderm (yüzey ektodermi ve nöral ektoderm), mezoderm ve endoderm olmak üzere her üç germ yaprağından da köken alan oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir.
TUS ve YDUS anatomisi ile histoloji-embriyoloji derslerinde kulak yapılarının hangi embriyonik tabakalardan veya hangi yutak kavisi (faringeal ark) elemanlarından köken aldığı çok sık sorgulanır.
1. Kulak Yapılarının Germ Yapraklarına Göre Dağılımı
| Embriyonik Tabaka | Gelişen Kulak Yapısı |
|---|---|
| Yüzey Ektodermi | İç Kulak: Otik vezikül (otokist) oluşturarak kohlea, vestibül ve yarım daire kanallarını yapar. Dış Kulak: Dış kulak yolu epiteli ve kulak zarının dış yüzeyi. |
| Endoderm (1. Yutak Poşu) | Orta Kulak: Östaki borusu, orta kulak boşluğu (timpanik boşluk) ve kulak zarının iç yüzeyi. |
| Mezoderm / Nöral Crest | Kemikçikler ve Kaslar: Malleus, incus, stapes kemikçikleri ile orta kulak kasları ve kulak zarı fibröz tabakası. |
2. Dış, Orta ve İç Kulağın Embriyonik Türevleri
A) İç Kulak (İlk Gelişen Kulak Bölümüdür)
- Otik Plakod: Hindbrain (arka beyin) seviyesindeki yüzey ektodermi kalınlaşarak otik plakodu oluşturur
- Otik Vezikül (Otokist): Plakod içeri doğru çökerek ektodermden ayrılır. Bu vezikül ikiye bölünür:
- Ventral Parça: Sakkulus ve Ductus Cochlearis‘i (Corti organının geliştiği yer) oluşturur.
- Dorsal Parça: Utrikulus, Yarım Daire Kanalları ve Ductus Endolymphaticus‘u oluşturur.
B) Orta Kulak (Kemikçikler ve Kaslar)
Orta kulak yapıları, faringeal (yutak) kavis kıkırdaklarından ve kas dokusundan köken alır. Sınavlarda en çok kurulan tuzak hangi kemikçik veya kasın hangi kavise ait olduğudur:
- 1. Faringeal Ark (Meckel Kıkırdağı / N. Trigeminus):
- Malleus (Çekiç) kemikçiği
- Incus (Örs) kemikçiği
- M. Tensor Tympani kası (İnervation: N. mandibularis – V3)
- 2. Faringeal Ark (Reichert Kıkırdağı / N. Facialis):
- Stapes (Üzengi) kemikçiği
- M. Stapedius kası (İnervation: N. facialis – VII)
- 1. Faringeal Poş (Yutak Kesesi): Tubotympanik resesi oluşturur. Bu resesin distal kısmı Orta Kulak Boşluğu‘na, proksimal kısmı ise Östaki Borusu‘na (Tuba Auditiva) dönüşür.
C) Dış Kulak
- Dış Kulak Yolu: 1. Faringeal Oluk’tan (Kleft) gelişir. Bu oluğun derinleşmesiyle ektoderm kökenli bir kanal oluşur.
- Kulak Zarı (Membrana Tympani): Üç tabakalıdır ve her üç germ yaprağından da köken alır:
- Dış katman: Yüzey ektodermi (1. oluk)
- İç katman: Endoderm (1. poş)
- Orta fibröz katman: Mezoderm
- Kulak Kepçesi (Auricula): 1. ve 2. faringeal arkların etrafında beliren 6 adet kulak tepeciğinin (Auricular hillocks) birleşmesiyle oluşur. Bu tepeciklerin düzgün birleşememesi preauriküler fistül veya sinüslere yol açar.
Klinik Embriyoloji Sorusu
Soru: Histoloji-Embriyoloji ve KBB vizitinde sunulan bir olguda; yenidoğan bebeğin yapılan fizik muayenesinde dış kulak yolunun ve kulak kepçesinin normal geliştiği, ancak orta kulak boşluğunda malleus ve incus kemikçiklerinin normal anatomik yapıda olmasına karşın stapes kemikçiğinin ve m. stapedius kasının konjenital olarak gelişmediği (özel bir faringeal ark sendromu) saptanmıştır.
Bu bebekteki embriyonik gelişim defekti, aşağıdaki yapılardan hangisinin diferansiasyon bozukluğundan kaynaklanmaktadır?
A) 1. Faringeal Ark kıkırdağı
B) 2. Faringeal Ark kıkırdağı
C) 1. Faringeal Poş endodermi
D) Otik vezikülün ventral komponenti
E) 1. Faringeal Oluk ektodermi
Doğru Cevap: B
Açıklama: Stapes kemikçiği ve m. stapedius kası 2. faringeal arktan (Reichert kıkırdağı) köken alır. 1. faringeal ark (Meckel kıkırdağı) ise malleus, incus ve m. tensor tympani’yi oluşturur. Bu nedenle izole stapes ve stapedius kas yokluğu doğrudan 2. faringeal ark defektini gösterir.