Beyin sapı sendromları, beyin sapını (mezensefalon, pons ve medulla oblongata) besleyen damarların tıkanması, kanaması veya bu bölgelerdeki tümör/lezyonlar sonucu ortaya çıkan klinik tablolardır.
Bu sendromların en tipik özelliği “çapraz bulgular” (alternan felçler) vermeleridir. Yani hasarın olduğu tarafta kafa çiftleri (göz, yüz kasları vb.) etkilenirken, vücudun karşı tarafında kol ve bacaklarda felç veya duyu kaybı görülür.
Beyin sapının üç ana bölgesine göre en sık görülen sendromlar şunlardır:
1. Mezensefalon (Orta Beyin) Sendromları
Genellikle 3. ve 4. kafa çiftlerini ve göz hareketlerini etkiler.
- Weber Sendromu: En sık görülen orta beyin sendromudur. Hasar tarafında 3. kafa çifti felci (göz düşmesi, dışa kayma) ve karşı tarafta motor felç (hemipleji) görülür.
- Benedikt Sendromu: Weber sendromuna ek olarak kırmızı çekirdek (nucleus ruber) hasarı vardır. Karşı tarafta titreme (tremor) ve istemsiz hareketler (kore, atetoz) eklenir.
- Claude Sendromu: Weber ve Benedikt’in bir kombinasyonudur. Hasar tarafında 3. kafa çifti felci, karşı tarafta ise ataksi (denge koordinasyon bozukluğu) ve asinerji görülür.
- Parinaud Sendromu (Dorsal Mezensefalik Sendrom): Genellikle pineal bez tümörlerine bağlıdır. Hastalar yukarı bakamazlar (yukarı bakış felci) ve göz bebekleri ışığa yanıt vermez.
2. Pons (Köprü) Sendromları
Genellikle 5, 6, 7 ve 8. kafa çiftlerini etkiler; yüz felci, işitme ve denge sorunları ön plandadır.
- Foville Sendromu: Hasar tarafında 6. kafa çifti (gözün dışa bakamaması) ve 7. kafa çifti (yüz felci) hasarı ile birlikte, karşı tarafta kol ve bacak felci görülür.
- Millard-Gubler Sendromu: Foville sendromuna benzer ancak gözün yatay bakış felci eşlik etmez. Sadece aynı taraflı yüz felci, dışa bakış felci ve karşı taraflı vücut felci vardır.
- Locked-in (Kilitlenme) Sendromu: Basiler arter tıkanıklığı nedeniyle ponsun ön bölgesinin iki taraflı hasarıdır. Hasta tamamen felçlidir, konuşamaz ve hareket edemez; ancak bilinci tamamen açıktır. Sadece gözlerini yukarı-aşağı oynatarak iletişim kurabilir.
3. Medulla Oblongata (Omurilik Soğanı) Sendromları
Yutma, konuşma, solunum ve dil hareketlerini etkileyen hayati merkezleri barındırır.
- Wallenberg Sendromu (Lateral Medüller Sendrom): En sık görülen beyin sapı sendromudur. Posterior inferior serebellar arter (PICA) tıkanmasıyla oluşur. Hasar tarafında yutma/konuşma güçlüğü (9 ve 10. kafa çiftleri), Horner sendromu (göz kapağı düşmesi, göz bebeği küçülmesi) ve yüzde ağrı/sıcaklık kaybı görülür. Karşı tarafta ise vücutta ağrı ve sıcaklık kaybı olur. (Motor felç görülmez).
- Dejerine Sendromu (Mediyan Medüller Sendrom): Ön spinal arter tıkanıklığına bağlıdır. Hasar tarafında dilde felç (12. kafa çifti) ve karşı tarafta kol-bacak felci ile derin duyu (pozisyon/titreşim) kaybı görülür.
Tanı ve Tedavi
- Tanı: Akut durumlarda bilgisayarlı tomografi (BT) çekilse de, beyin sapı hasarlarını en net gösteren altın standart yöntem Beyin MRG (Manyetik Rezonans) ve MR anjiyografidir.
- Tedavi: Nedene yöneliktir. Eğer iskemik inme (damar tıkanıklığı) söz konusuysa ilk saatlerde damar açıcı tedaviler uygulanır. Uzun dönemde ise yutma, konuşma ve motor fonksiyonların geri kazanılması için yoğun fizik tedavi ve rehabilitasyon şarttır.