Hücresel yamyamlık, bir hücrenin diğerini yemesi olarak tanımlanır ve sineklerden solucanlara, balıklardan memelilere kadar organizmalarda yaygın bir hücresel davranıştır; bu davranış gelişim ve homeostaz için gereklidir. Bazı hücreler, trogositoz veya bakım olarak adlandırılan bir süreçte diğer hücreleri kemirir. Alternatif olarak, hücreler diğer hücreleri tamamen yutabilir; örneğin makrofajlar stres altındaki kök hücreleri veya yaşlanmış kırmızı kan hücrelerini tükettiğinde olduğu gibi.
Aşırı hücresel yamyamlık dejeneratif hastalıklara veya bağışıklık yetmezliğine yol açabilir ve kanser hücreleri bu normal davranışı büyümelerini desteklemek ve bağışıklık saldırısından kaçmak için kullanabilir. Yeni nesil immünoterapiler, kanser ve ateroskleroz dahil olmak üzere diğer hastalıklarla mücadele etmek için yamyamlık davranışından yararlanmayı amaçlamaktadır.
Kimerik antijen reseptörlü makrofaj (CAR-M) terapileri kanser için klinik denemelerdedir. Fizyolojik ve patolojik hücresel yamyamlığı yönlendiren moleküler ve hücresel mekanizmaların aydınlatılması, antikor bağımlı hücresel fagositoz ve tümörle ilişkili makrofaj yeniden programlamasına dayanan CAR-M ve diğer terapilerin iyileştirilmesine yönelik çabalara katkı sağlayacaktır.
Malign tümörlerde kontakt inhibisyon kaybı ile birlikte seyredebilen, tümör hücrelerinin birbirini yutması/yemesi fenomeni olarak tanımlanan ve tipik örneklerinden biri “büyük hücreli akciğer kanseri” olan hücresel süreç aşağıdakilerden hangisidir?
A) Otofaji
B) Kannibalismus (Cellular Cannibalism)
C) Heterofaji
D) Apoptozis
E) Nekroptozis
Doğru Cevap: B
Açıklama: Malign tümör hücrelerinin, kendi türdaşı olan diğer tümör hücrelerini veya bağışıklık hücrelerini sitoplazmaları içine alarak bir anlamda “yemesi” durumuna Kannibalismus adı verilir. Bu fenomende malign hücrelerdeki kontakt inhibisyon (temas durdurması) kaybı da önemli bir rol oynar. Literatürde bu duruma en tipik morfolojik örneklerden biri büyük hücreli akciğer kanseri vakalarında gözlenir. Otofaji hücrenin kendi organellerini sindirmesidir; heterofaji ise hücre dışından alınan yabancı maddelerin sindirilmesidir.
Hücresel kannibalizm özellikle anaplastik ve agresif karakterli şu tümörlerde belirgindir:
- Büyük hücreli akciğer karsinomu
- Malign melanoma
- Oral skuamöz hücreli karsinom (OSHK)
- Meme karsinomu
- Gastrik adenokarsinom
- İstisna (Benign): Nadiren Tendon kılıfının dev hücreli tümörü gibi bazı lokal agresif iyi huylu lezyonlarda da izlenebilir
Entozis, canlı hücrelerin diğer hücreler tarafından tamamen içselleştirildiği, yakın zamanda keşfedilmiş bir hücre yutma sürecidir. Hücresel yamyamlığın alışılmadık bir biçiminde, yutulan hücrelerin çoğu konakçıları tarafından öldürülür ve sindirilir. Entozis süreci, insan tümörlerinde yaygın olarak gözlemlenir ve yeni bir tümör baskılama yöntemi oluşturur.
Ortaya çıkan kanıtlar, entozisin, kanserde gözlemlenen bir olgu olan, hücrelerin altta yatan hücre dışı matristen ayrılmasının ardından tetiklendiğini göstermektedir. Bununla birlikte, entozisi yönlendiren kesin moleküler ve hücresel mekanizmalar hala tam olarak anlaşılamamıştır.
AB tarafından finanse edilen ENTOSIS2013 projesinin bilim insanları, mitoz şeklinde hücre çoğalmasının da entozis için bir tetikleyici görevi görebileceğini keşfettiler. Anormal hücre çoğalmasının kanserin bir özelliği olduğu göz önüne alındığında, bu yeni bulguların önemli klinik sonuçları vardır. Mitozla tetiklenen entozis olgusunun altında yatan mekanizmayı aydınlatmak için, konsorsiyum epitel hücre biyolojisi ve hücre dışı matris bağlanmasındaki rolleriyle bilinen belirli genleri azalttı ve bunların entozis üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Cdc42 ve Rap1 olmak üzere iki bileşenin, entozis yoluyla hücre yamyamlığını önlemek için gerekli olduğu kanıtlandı. Kemoterapötik ajanların varlığında in vitro olarak yetiştirilen kanser hücrelerinde mitotik entozisin izlenmesi, hücre mitotik indeksi ile pozitif bir korelasyon gösterdi.
Bu, mitozisin kanserde hücre yamyamlığını tetikleyebileceğini ve potansiyel bir tümör baskılayıcı olarak işlev görebileceğini gösterdi. Entozis ayrıca dış hücre çok çekirdekliliğini teşvik ederek uzun vadede anöploidi ve genomik instabiliteye yol açabilir. İlginç bir şekilde, kemoterapötik ajanlarla tedavi, kültürlenmiş hücrelerde ve meme kanserinin fare ksenogreft modellerinde mitotik entozisi de indükleyerek, bu ilaçların daha önce fark edilmemiş yeni bir işlevini ortaya çıkardı.
Genel olarak ele alındığında, ENTOSIS2013 projesinin sonuçları, insan meme kanserlerinde mitoz sıklığı ile hücre yamyamlığı arasında açık bir korelasyon olduğunu göstermektedir. Kanser ve kemoterapideki mitoz ve entoz hakkındaki bilgiler daha fazla araştırma gerektirse de, bu yeni mekanizmanın tanı, prognoz veya tedavi sonucunun tahmininde uygulama potansiyelini ortaya koymaktadır.
Hücresel Yamyamlık Sergileyen Yaygın KanserlerBu durum hemen hemen her yüksek dereceli kötü huylu tümörde görülebilse de, en sık aşağıdaki kanser türlerinde incelenmekte ve belgelenmektedir:
- Ağız Yassı Hücreli Karsinomu (OSCC): Çok iyi belgelenmiş; ağız kanseri agresifliğinin önemli bir prognostik belirteci olarak kullanılır.
- Malign melanom: Sıklıkla hem kardeş tümör hücrelerini hem de bağışıklık hücrelerini (T hücreleri gibi) tüketir.
- Akciğer Kanserleri: Genellikle akciğerin dev hücreli karsinomu, adenokarsinomu ve küçük hücreli akciğer karsinomunda görülür.
- İdrar Kesesi Karsinomu: Genellikle idrar sitolojisi ile tespit edilir ve burada yamyam hücreler kötü huylu tümör belirtisidir.
- Meme Karsinomu: Özellikle agresif, yüksek dereceli meme tümörlerinde sıklıkla görülür.
- Mide ve Safra Kesesi Adenokarsinomları: Hücreler tarafından, sindirim sisteminin sert, besin maddesinden yoksun mikroortamlarında hayatta kalmak için kullanılır.
- Endometrial ve Yumurtalık Kanserleri: Genellikle ileri evre endometrial stromal karsinomalarda görülür