Doğal katil (NK) hücreler, antijen spesifik yüzey reseptörleri (TCR/BCR) taşımadıkları için non-spesifik (doğal) immün sistem elemanıdır. Ancak, hedef hücreye bağlanan IgG’yi CD16 (FcγRIII) reseptörü ile tanıyarak spesifik adaptif yanıta aracılık ederler.
Bu konuyu sınav odağında bir adım öne taşıyacak, derece yaptırabilecek ek mekanizmalar ve kritik çeldiriciler şunlardır:
NK Hücre Aktivasyon Mekanizması: KIR ve KAR Dengesi
- KIR (Killer İnhibitör Reseptör): NK hücresi, normal konak hücrelerinin yüzeyindeki MHC-I (HLA-A, B, C) moleküllerini KIR reseptörü ile tanır. MHC-I varlığı NK hücresine “dur / öldürme” sinyali verir.
- KAR (Killer Aktivasyon Reseptör): Virüsle enfekte veya malign hücrelerde MHC-I ekspresyonu azalır veya kaybolur (buna “missing self” yani kayıp kendilik denir). İnhibitör sinyal ortadan kalkınca KAR reseptörleri üzerinden “öldür” sinyali baskın hale gelir ve perforin/granzim salınır.
ADCC (Antikora Bağlı Hücresel Sitotoksitite) Hücreleri ve Sınav İpuçları
Sorularda ADCC yapan hücreler genellikle parazit veya tümör vaka senaryoları üzerinden çeldirilir:
- NK Hücreleri: Tümör hücrelerine ve virüsle enfekte hücrelere karşı IgG1 ve IgG3 aracılı ADCC yapar.
- Eozinofiller: Büyük parazitlere (örn: Schistosoma helmintleri) karşı IgE (ve kısmen IgG) aracılı ADCC yapar. Eozinofiller parazite tutunup Majör Temel Protein (MBP) ve eozinofil katyonik protein salgılayarak duvarını deler.
- Makrofaj ve Nötrofiller: Opsonize olmuş büyük hedeflere karşı IgG aracılı ADCC mekanizmasını kullanırlar.
Sınav İçin Kritik Ayırıcı Tanı Öncülleri
- CD16 ve CD56 Ekspresyonu: NK hücrelerinin en spesifik yüzey belirteçleri CD56 ve CD16‘dır. Sınavda “CD3 negatif, CD56 ve CD16 pozitif lenfosit benzeri hücre” tanımı doğrudan NK hücresini işaret eder.
- CD8+ Sitotoksik T Hücreleri (CTL) ile Farkı: CTL’ler de perforin, granzim ve Fas-FasL ile öldürme yapar. Ancak CTL’ler antijene spesifiktir, bellek bırakır ve uyarılmak için mutlaka MHC-I sunumuna ihtiyaç duyar. NK ise MHC-I’i görmediği zaman aktifleşir.
Örnek TUS/DUS Tarzı Vaka Sorusu
Soru:
Periferik kan yaymasında büyük granüler lenfosit morfolojisinde izlenen, yüzey belirteç analizinde CD3(-), CD56(+) ve CD16(+) olduğu saptanan bir immün sistem hücresi; virüsle enfekte bir hedef hücrenin yüzeyine bağlanmış olan IgG antikorlarının Fc kısmına tutunarak hedef hücreyi perforin ve granzim salınımıyla lize etmiştir.
Bu hücrenin gerçekleştirdiği sitotoksik reaksiyon tipi ve antikor molekülüne bağlanmasını sağlayan yüzey reseptörü (CD molekülü) aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
A) Kompleman aracılı lizis — CD21
B) Antikora bağlı hücresel sitotoksitite (ADCC) — CD16
C) Tip IV gecikmiş aşırı duyarlılık — CD4
D) Opsonizasyon ve fagositoz — CD32
E) Antijen sunumu — CD40
Doğru Cevap: B) Antikora bağlı hücresel sitotoksitite (ADCC) — CD16
Açıklama: Soru kökündeki yüzey belirteçleri (CD3-, CD16+, CD56+) net bir şekilde NK (Doğal Katil) hücresini tanımlamaktadır. NK hücrelerinin antikor kaplı hedef hücreleri CD16 (FcγRIII) reseptörü aracılığıyla tanıması ve öldürmesi olayına ADCC adı verilir.