Parotit (parotis bezi iltihabı), Etkenleri temelde viral ve bakteriyel olmak üzere ikiye ayrılır.
1. Viral Parotit Etkenleri (En Sık Nedenler)
- Kabakulak Virüsü (Mumps): Akut, bilateral (iki taraflı) ve epidemik parotitin en sık viral etkenidir. TUS’ta orşit, menenjit ve pankreatit komplikasyonları ile birlikte sorulur.
- HIV: Genellikle çocuklarda ve erişkinlerde kronik, ağrısız, bilateral parotis büyümesi (lenfoepitelyal kistler) ile karakterizedir.
- Cytomegalovirus (CMV): Özellikle yenidoğanlarda ve immünsuprese (bağışıklığı baskılanmış) hastalarda parotit yapabilir.
- Diğerleri: İnfluenza A, Parainfluenza, Adenovirüs, Koksaki virüsleri ve EBV.
2. Bakteriyel Parotit Etkenleri (Supüratif Parotit)
Genellikle dehidrate (sıvısız kalmış), yaşlı, postoperatif (ameliyat sonrası) dönemdeki veya tükürük akışı azalmış (sialolitiazis vb.) hastalarda unilateral (tek taraflı) ve ağrılı seyreder.
- Staphylococcus aureus: Akut bakteriyel supüratif parotitin en sık etkenidir. TUS’ta “ameliyat sonrası dehidrate kalan yaşlı hastada gelişen ani tek taraflı parotis şişliği” vaka sorusu olarak gelir.
- Streptococcus pneumoniae ve Streptococcus pyogenes: Diğer sık görülen aerobik bakteriyel etkenlerdir.
- Gram-Negatif Basiller (E. coli, Pseudomonas aeruginosa): Özellikle hastanede yatan, immünsuprese ve yoğun bakım hastalarında etkendir.
- Anaeroblar (Bacteroides, Peptostreptococcus): Kronik veya tekrarlayan vakalarda floradan kaynaklı olarak tabloya eşlik edebilir.
TUS Spot Tablosu: Parotit Ayırıcı Tanısı
| Klinik Senaryo / Özellik | En Olası Etken |
|---|---|
| Bilateral, ağrılı, çocuk hasta, salgın | Kabakulak (Mumps) Virüsü |
| Unilateral, fluktuasyon veren, pürülan drenaj, postoperatif yaşlı hasta | Staphylococcus aureus |
| Bilateral, kronik, ağrısız, kistik büyüme | HIV (Lenfoepitelyal kistler) |
| Yenidoğanda inklüzyon cisimcikleri ile seyreden | CMV (Sitomegalovirüs) |