Bu tür ilk olarak 1893 yılında Rattus norvegicus’un karaciğerinde bulunan örneklerden tanımlanmış ve Trichocephalus hepaticus olarak adlandırılmıştır . Çeşitli yazarlar daha sonra onu Trichosoma hepaticum , Capillaria hepatica , Hepaticola hepatica ve Calodium hepaticum olarak yeniden adlandırmışlardır . Şu anda genellikle Capillaria hepatica veya daha az sıklıkla Calodium hepaticum olarak anılmaktadır .
Sunucular ve dağıtım
Yetişkinler genellikle düzinelerce kemirgen türünde bulunur, ancak aynı zamanda çok çeşitli diğer vahşi ve evcil memelilerde ve bazen de insanlarda görülür. C. hepatica her kıtada ılıman ve tropikal bölgelerde bulunmuştur ve vahşi yakalanan sıçanlarda %100’e varan istila oranları bildirilmiştir.
Genellikle Capillaria hepatica kemirgenlerde, maymunlarda ve diğer hayvanlarda bulunur. Capillaria hepatica insanlarda nadiren bulunur ve en az 40 vaka bildirilmiştir. C. hepatica enfeksiyonunun endemik bölgeleri yoktur ve insan enfeksiyonu esas olarak zoonotik bulaşmadan kaynaklanır .
İnsan enfeksiyonlarının çoğu 5 yaşın altındaki çocuklarda bulunmuştur.
Doku nişi ve morfolojisi
Bu parazitin doku nişi karaciğerdir . Yetişkin dişiler yumurtalarını karaciğerin parankimasına bırakırlar . İnsanlarda nadiren larvalar akciğerlere, böbreklere ve diğer organlara göç eder.
Yetişkin solucanlar, vücudun ön kısmı dar ve arka kısmı giderek şişen ince bir nematod şeklini alır. Dişiler yaklaşık 53–78 mm x 0,11–0,20 mm boyutlarındadır, ancak erkekler yaklaşık 24–37 mm x 0,07–0,10 mm boyutlarındadır. Yetişkin solucanlar nadiren bütün halde görülür, çünkü karaciğerin parankimasında olgunlaşır ve ölürler. Yetişkin dişiler yaklaşık 48-66 μm x 28-36 μm boyutlarında yumurtalar bırakır. Yumurtaların kabuğu, her iki ucunda sığ kutupsal çıkıntılarla çizgilidir. Dış kabukta çok sayıda mini gözenek de görülebilir. Embriyonlanmamış yumurtalar bir etobur tarafından yutulabilir, bu durumda zararsızdırlar ve dışkıyla atılırlar. Yumurtalar, bulaşıcı hale gelmeleri için hava ve nemli toprağa ihtiyaç duydukları ortamda embriyonlaşırlar. Optimal koşullar altında bu yaklaşık 30 gün sürer. Larvalar, yetişkin solucanın genç versiyonlarıdır.
Yaşam döngüsü
Konakçılar , (aşağıda belirtilen kaynaklardan) C. hepatica yumurtalarını yutarlar ve bu yumurtalar ilk evre larvalara (L1) dönüşür. L1 larvaları bağırsak duvarını delerek karaciğere, hepatik portal ven yoluyla taşınır . L1 evresinden cinsel olarak olgun yetişkinlere kadar gelişim, karaciğerde 18-21 gün içinde gerçekleşir. Yumurtalar, yetişkin solucanın yaklaşık 30-40 gün süren yaşam süresi boyunca konakçının karaciğer parankimasına bırakılır. Tek bir kemirgen konakçının karaciğerinden 938.000’e kadar yumurta rapor edilmiştir.
Karaciğerdeki yumurtalar, gelişimini durdurmuş bir durumda bulunur ; konakçının dışında, çevrede bir süre geçirene kadar larvalara dönüşemezler. Karaciğer dokusundan kaçış, ya konakçının vücudunun ölümü ve çürümesiyle ya da bir yırtıcı veya leş yiyici tarafından konakçının tüketilmesi ve sindirilmesiyle gerçekleşebilir . Konakçı yenirse, yumurtalar yırtıcı veya leş yiyicinin dışkısıyla çevreye geçer. Çevrede, yumurtaların gelişmesi 4-5 hafta sürer ve birkaç ay daha uykuda canlı kalabilirler. Bu “çevresel olarak şartlandırılmış” yumurtalar uygun bir konakçı tarafından yendiğinde, ilk aşama larvalar (L1) bağırsakta yumurtadan çıkar ve yaşam döngüsüne devam eder. İnsanlar genellikle dışkı ile kirlenmiş yiyecek, su veya topraktaki embriyonlu yumurtaları yuttuktan sonra enfekte olurlar.
Patojenez ve konakta hayatta kalma
İnsanlarda Capillaria hepatica , ciddi bir karaciğer hastalığı olan hepatik kapillariasis’e neden olur. Nematod, konak karaciğerinde dolaşarak karaciğer hücrelerinin kaybına ve dolayısıyla fonksiyon kaybına neden olur. Bununla birlikte, yetişkin C. hepatica karaciğer dokusunda ölmeye başladığında, bunların parçalanması konağın bağışıklık tepkisini hızlandırır. Bu tepki, kronik inflamasyona ve ölü solucanların kolajen liflerinde kapsüllenmesine ve sonunda septal fibrozise (anormal bağ dokusu büyümesi) ve karaciğer sirozuna yol açar. Geride kalan yumurtalar, granülomatöz doku ile kaplanabilir ve parankimanın büyük bölümleri bu yumurta kütleleri ile değiştirilebilir. C. hepatica ayrıca hepatomegaliye de neden olabilir . C. hepatica enfeksiyonları, karaciğer bölgesinde karın ağrısı, kilo kaybı, iştah azalması, ateş ve titreme, hepatit (karaciğer iltihabı), asit (periton boşluğunda aşırı sıvı) ve hepatolitiazis (safra kanallarında safra taşları) dahil olmak üzere çeşitli klinik belirtilerle ortaya çıkabilir.
Bu parazit insanlarda ölümcül olabilir, çünkü parazitin bulaşması ve hayatta kalması, yumurtaların embriyonlaşma için toprağa ve suya ulaşabilmesi için kesin konağın ölümüne bağlıdır.
Teşhis ve tedavi
Tanı, biyopsi veya otopsi örneklerinden alınan karaciğer dokusunda C. hepatica yumurtaları veya yetişkinlerinin bulunmasıyla konulur . Kapsüllü yumurtalar ve yetişkinler, otopsi sırasında karaciğerin yüzeyinde ve iç kısmında 2-3 mm çapında beyaz nodüller olarak görülebilir . Bu parazitin temel tanımlama özellikleri, çift katmanlı, : 941 çizgili kabuk ve yumurtanın sığ kutup çıkıntıları ile yetişkin solucanın ön ucunda daralma ve arka ucunda kademeli şişmedir. Dışkıda C. hepatica yumurtalarının tespiti, insan konakçısının enfeksiyonundan değil, enfekte hayvanların karaciğerlerinin konakçı tarafından yutulmasından kaynaklanır; yumurtalar daha sonra dışkıda zararsız bir şekilde dışarı atılır. Çoğu vaka ölümden sonra belirlenmiştir çünkü klinik semptomlar çok sayıda karaciğer bozukluğunun semptomlarına benzemektedir.
İnsan vakalarının tiyabendazol veya albendazol ( kortikosteroidlerle birlikte veya kortikosteroidler olmadan ) ile başarılı bir şekilde tedavi edildiği bildirilmiştir. Albendazol, yağlı bir yemek ilacın biyoyararlanımını artıracağından, yemekle birlikte alınmalıdır .
İnsanlarda C. hepatica enfeksiyonlarını önlemenin iki yolu, etkili kemirgen kontrol programları oluşturmak ve köpeklerin ve kedilerin kemirgen yemesini engellemektir.
Paleoparazitoloji
Fransa’da geç Roma dönemine ait bir ergenin cesedinden çıkarılan Capillaria hepatica yumurtaları.
İnsan karaciğer kapillariasisine dair ilk paleoparazitolojik kayıt 2014 yılında yayınlandı. Amiens’te (Kuzey Fransa ) 3. ila 4. yüzyıllara ait bir ergenin mezarından çıkarılan iki kalsifiye nesne, muhtemel hidatik kistler olarak tanımlandı . İnce kesit petrografik teknikler kullanılarak, kistlerin duvarında muhtemel Capillaria hepatica yumurtaları tespit edildi. Yazarlar , bu dönemde yaygın olan düşük çevre hijyeni seviyesi göz önüne alındığında, karaciğer kapillariasisinin beklenebileceğini iddia ettiler . C. hepatica gibi dokuda yaşayan parazitlerin arkeolojik kalıntılarda tanımlanması, özellikle koruma koşullarına ve tafonomik değişikliklere bağlıdır ve Trichuris sp. yumurtalarıyla morfolojik benzerlikler nedeniyle dikkatle yorumlanmalıdır .
Araştırma kullanımları
C. hepatica’nın kemirgenlerde neden olduğu seçici karaciğer hasarı, memeli karaciğerinin kapsamlı rejenerasyon yeteneklerini incelemek ve antifibrotik ilaçları test etmek için model sistemlerde kullanılmıştır .
C. hepatica, Avustralya’da ev faresi Mus musculus’un biyolojik kontrolü olarak kullanılması için ilgi çekmiştir . Güney Avustralya’da orta derecede başarılı olmuştur .