1-Vitanin B12a, Hidroksokobalamin olarak bilinen doğal bir B12 vitamini formudur. Bakteriler tarafından üretilir, vücutta depolanır ve aktif koenzim formlarına dönüşerek sinir sistemi sağlığı, DNA sentezi ve kırmızı kan hücresi üretimi gibi hayati görevleri yerine getirir.
2-Vitamin B12b (Akuakobalamin / Aquacobalamin), siyanür panzehiri olan Vitamin B12a (Hidroksikobalamin) ile kimyasal olarak çok yakın ilişkili, neredeyse eş değer kabul edilen bir kobalamin formudur.
Vitamin B12a ve B12b, kimyasal olarak aynı madde olan hidroksokobalamin bileşiğinin (bir B12 vitamini formu) geçmişte kullanılan farklı isimleridir. B12a hidroksil grubu içeren formu, B12b ise yapıya bağlı su molekülü içeren (akuvakobalamin) ve kristalleşme sürecinde tanımlanan eşdeğer formunu ifade eder.
3-Adenozilkobalamin (AdoCbl), koenzim B12
4-Metilkobalamin (mekobalamin, MeCbl veya MeB12)
5-Siyanokobalamin, sye AN oh koe BAL a min B vitamininin bir formudur. B vitamini tedavisinde ve önlenmesinde kullanılır Siyanür toksisitesi dışında eksiklik . Eksiklik, pernisiyöz anemide , midenin cerrahi olarak çıkarılmasından sonra , balık şerit kurdunda veya bağırsak kanseri nedeniyle ortaya çıkabilir
Kobalamin (Vitamin B12) formları
| No | Form | Diğer adı / kısaltma | Kobalta bağlı ligand | Özelliği |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Hidroksokobalamin | Vitamin B12a, OHCbl | –OH | Doğal B12 formu; aktif koenzimlere dönüştürülebilir; siyanür antidotu |
| 2 | Akuakobalamin | Vitamin B12b, Aquacobalamin, H₂OCbl⁺ | –H₂O | Hidroksokobalaminin protonlanmış/akuo formuyla yakın dengede bulunan kobalamin |
| 3 | Adenozilkobalamin | Koenzim B12, AdoCbl, 5′-deoksiadenozilkobalamin | 5′-deoksiadenozil | Aktif koenzim; mitokondriyal metilmalonil-CoA mutaz |
| 4 | Metilkobalamin | Mekobalamin, MeCbl, MeB12 | –CH₃ | Aktif koenzim; sitozolik metiyonin sentaz |
| 5 | Siyanokobalamin | CNCbl | –CN | Stabil, sentetik farmasötik form; vücutta aktif B12 formlarına dönüştürülür |
1. Vitamin B12a — Hidroksokobalamin
Hidroksokobalamin, doğal olarak bulunan önemli kobalaminlerden biridir. Bakteriyel biyosentezle ilişkilidir ve insan organizmasında işlenerek aktif koenzim formlarına dönüştürülebilir.
Klinik önemi iki yönlüdür: B12 replasmanı: Özellikle parenteral B12 tedavisinde kullanılabilir. Proteinlere görece güçlü bağlanması nedeniyle dolaşımda daha uzun kalabilir.
Siyanür zehirlenmesi: Çok önemli bir antidottur.
Hidroksokobalamin + CN⁻ → Siyanokobalamin
Böylece serbest siyanür bağlanarak toksisitesi azaltılır.
2. Vitamin B12b — Akuakobalamin
Akuakobalamin (H₂OCbl⁺), kobaltın üst ligand pozisyonunda su molekülü taşıyan kobalamindir.
Hidroksokobalamin ile pH’ya bağlı asit-baz dengesi içindedir:
H₂OCbl⁺ ⇌ HOCbl + H⁺
Bu nedenle eski terminolojide B12a/B12b ayrımı görülebilir; ancak modern biyokimya açısından bunları tamamen farklı iki bağımsız vitamin gibi düşünmek doğru değildir.
3. Adenozilkobalamin — Koenzim B12
5′-Deoksiadenozilkobalamin (AdoCbl), B12’nin iki fizyolojik aktif koenzim formundan biridir.
*******Mitokondride görev yapar.
L-metilmalonil-CoA → Süksinil-CoA
Enzim: Metilmalonil-CoA mutaz
Dolayısıyla: B12 ↓ → metilmalonil-CoA ↑ → metilmalonik asit (MMA) ↑
Bu reaksiyon özellikle tek sayılı yağ asitleri ile Val, Ile, Met, Thr metabolizması açısından önemlidir.
4. Metilkobalamin — Mekobalamin
Metilkobalamin (MeCbl) ikinci fizyolojik aktif koenzim formudur.
**** Sitozolde görev yapar.
Homosistein + 5-metil-THF → Metiyonin + THF
Enzim: Metiyonin sentaz
B12 eksikliğinde bu reaksiyon bozulur:
Homosistein ↑
Metiyonin ↓
5-metil-THF birikir → “folat tuzağı”
Bunun sonucunda fonksiyonel folat yetersizliği ve megaloblastik hematopoez gelişir.
5. Siyanokobalamin
Siyanokobalamin (CNCbl), kobalt atomına CN⁻ grubunun bağlı olduğu oldukça stabil B12 formudur.
Doğal insan koenzimi değildir; özellikle farmasötik preparatlarda kullanılan ******stabil B12 formudur. Organizmada işlenerek başlıca:
Metilkobalamin ve Adenozilkobalamine dönüştürülür.
B12 eksikliğinin tedavi ve profilaksisinde kullanılabilir. Eksiklik nedenleri arasında pernisiyöz anemi, gastrektomi/bariatrik cerrahi, terminal ileum hastalıkları veya rezeksiyonu ve Diphyllobothrium latum enfeksiyonu sayılabilir.
TUS/YDUS Flashback
“B12’nin 5 yüzü: OH – H₂O – Ado – Me – CN”
OH → Hidroksokobalamin → B12a + siyanür antidotu
H₂O → Akuakobalamin → B12b
Ado → Adenozilkobalamin → Mitokondri + MMA
Me → Metilkobalamin → Sitozol + Metiyonin
CN → Siyanokobalamin → Stabil farmasötik form
En yüksek sınav değeri taşıyan ayrım ise:
Metilkobalamin → metiyonin sentaz → homosistein metabolizması
Adenozilkobalamin → metilmalonil-CoA mutaz → MMA metabolizması
Bu nedenle B12 eksikliğinde hem homosistein hem MMA yükselirken, folat eksikliğinde homosistein yükselir fakat MMA yükselmez.