Verositotoksin (Shiga-like toksin) oluşturur. Sitotoksik etkilidir.
Bağırsak ve böbrek hücrelerinde Gb3 (globotriasilseramid) reseptörlerine bağlanır. Toksin üretimi lizojenik faj kontrolündedir. Besinler ve süt ile yayılabilir. İyi pişmemiş hayvan etleriyle (hamburger) oluşan olgular ve salgınlar sıktır. Kanlı-sulu ishal oluşturur. Asıl önemli nokta, bu toksinin etkisiyle HÜS ve trombotik trombositopenik purpura (TTP) oluşabilmesidir.
En sık suşu, O157- H7 serotipidir; fakat başka serotipler de hemorajik ishal oluşturabilirler.
Laboratuvarda, hücre kültürlerine toksik etki, serolojik tanımlama ya da sorbitolü fermente etmemeleriyle (sorbitollü Mac Conkey besiyeri) belirlenebilirler.
Tedavisinde antibiyotik kullanımı kontrendikedir.
Entamoeba histolytica; ampli dizanteri etkenidir. Kanlı ve mukuslu ishalle gelen hastalarda akla gelmelidir. Dışkıda az lökosit görülmesi tipiktir.
Bacillus cereus; ısıya duyarlı toksini sulu ishal etkenidir.
Salmonella enteritidis; hayvan kaynaklı lökositli ishal etkenidir.
Enterohemorajik Escherichia coli; verositotoksini ile kanlı ve sulu ishale neden olan ayrıca; HÜS ve trombotik trombositopenik purpuraya neden olabilir.
Shigella dysenteriae; kanlı ve mukuslu ishal etkenidir. HÜS’e neden olabilir.
Enterohemorajik Escherichia coli (EHEC), insan kolonunda (kalın bağırsak) şiddetli kanlı ishal ve hemorajik kolit tablosuna yol açan, ürettiği Shiga toksini (verotoksin) nedeniyle hayati risk oluşturabilen bir bakteri türüdür. Halk arasında en bilinen tehlikeli suşu E. coli O157:H7 olup, özellikle az pişmiş etler, pastörize edilmemiş sütler ve iyi yıkanmamış çiğ sebzeler vasıtasıyla bulaşır.
EHEC enfeksiyonları, klasik ishal vakalarından çok farklı tıbbi yönetim kurallarına sahiptir ve yanlış müdahale ölümcül sonuçlar doğurabilir.
Klinik Belirtiler ve Gelişimi
- İlk Evre (1-3. Gün): Bakterinin alınmasından yaklaşık 3-4 gün sonra şiddetli karın krampları, bulantı, kusma ve sulu ishal başlar. Tipik olarak yüksek ateş görülmez veya çok hafiftir. [1, 2, 3, 4]
- Hemorajik Kolit Evresi (3-4. Gün): Toksinlerin kalın bağırsak iç çeperine (mukoza) zarar vermesiyle ishal tamamen kanlı bir hal alır. Dışkı adeta saf kan görünümündedir. [1, 2, 3]
- Kritik Risk – HÜS (1-2. Hafta): Hastaların yaklaşık %10’unda (özellikle 5 yaş altı çocuklarda ve yaşlılarda) Hemolitik Üremik Sendrom (HÜS) gelişir. HÜS; akut böbrek yetmezliği, kırmızı kan hücrelerinin parçalanması (anemi) ve trombosit düşüklüğü ile seyreden ölümcül bir tablodur. [1, 2]
Hayati Tedavi Kuralları (Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?)
EHEC şüphesinde veya tanısında standart ishal tedavileri kesinlikle uygulanmaz.
- Antibiyotik Kullanmayın (Kontrendikedir): EHEC enfeksiyonlarında antibiyotik (özellikle beta-laktamlar ve florokinolonlar) kesinlikle kullanılmamalıdır. Antibiyotikler bakteriyi parçalayarak içerideki Shiga toksininin bir anda kana salınmasına neden olur ve HÜS (böbrek yetmezliği) riskini dramatik şekilde artırır.
- İshal Kesici İlaçlar Kullanmayın: Bağırsak hareketlerini durduran (antiperistaltik) ilaçlar, toksinin bağırsakta kalma süresini uzatır ve sistemik zehirlenmeyi (komplikasyonları) tetikler.
- Temel Tedavi Destekleyicidir: Tedavinin ana omurgası damar yolu veya oral yolla kaybedilen sıvı ve elektrolitlerin yerine konmasıdır. Erken ve yoğun sıvı desteği böbrek hasarını minimuma indirir. HÜS gelişen hastalarda ise diyaliz ve kan transfüzyonları gerekir.
Korunma Yöntemleri
Bakteri ısıya duyarlıdır. Etlerin iç sıcaklığı en az 70°C olacak şekilde iyi pişirilmesi, çiğ tüketilecek yeşilliklerin çok iyi yıkanması ve pastörize edilmemiş süt ürünlerinden kaçınılması korunmanın temel yollarıdır.