ADH (Antidiüretik Hormon / Vazopresin) reseptör agonistleri, vücutta su tutulmasını ve kan damarlarının kasılmasını sağlayan vazopresin reseptörlerini uyararak etki gösteren ilaçlardır.
Bu ilaçlar bağlandıkları reseptör tipine (V1a, V1b ve V2) göre farklı klinik amaçlarla kullanılırlar.
1. Temel ADH Reseptör Tipleri ve Görevleri
- V1a Reseptörleri: Damar düz kaslarında bulunur. Uyarıldığında damarları kasarak kan basıncını artırır.
- V2 Reseptörleri: Böbrek toplama kanallarında bulunur. Uyarıldığında su geri emilimini artırır ve idrar miktarını azaltır. Fonksiyonu aquaporin kanallarının hücre zarına taşınması ile gerçekleşir.
- V1b (V3) Reseptörleri: Hipofiz bezinde bulunur. ACTH hormonu salgılanmasını uyarır.
2. Başlıca ADH Reseptör Agonisti İlaçlar
Desmopresin (DDAVP)
- Seçicilik: Seçici V2 reseptör agonistidir. Damar kasıcı (V1) etkisi yok denecek kadar azdır.
- Kullanım Alanları:
- Sentral Diyabetes İnsipitus (Yalancı şeker hastalığı) tedavisi.
- Çocuklarda nokturnal enürezis (gece altını ıslatma).
- Hafif Hemofili A ve Von Willebrand hastalığı (faktör VIII ve vWF salınımını artırır).
Vazopresin (Eksojen ADH)
- Seçicilik: Seçici değildir; hem V1 hem V2 reseptörlerini doğrudan uyarır.
- Kullanım Alanları:
- Şok durumlarında (özellikle septik şok) kan basıncını yükseltmek.
- Akut varis kanamalarının durdurulması.
Terlipresin
- Seçicilik: V1 reseptörlerine karşı yüksek seçiciliğe sahip bir ön ilaçtır (prodrug).
- Kullanım Alanları:
- Özofagus (yemek borusu) varis kanamaları.
- Hepatorenal sendrom (karaciğer yetmezliğine bağlı böbrek durması).
Sık Görülen Yan Etkileri
- Su İntoksikasyonu: V2 uyarımına bağlı aşırı su tutulması sonucu kanda sodyum düşüklüğü (hiponatremi) ve ödem.
- Hipertansiyon: V1 uyarımına bağlı damar daralması ve tansiyon yükselmesi.
- Koroner Vazokonstrüksiyon: Kalp damarlarını daraltarak anjinaya veya kalp krizine yol açma riski (özellikle vazopresin ve terlipresinde).
- Karın Krampları: GİS düz kaslarının kasılmasına bağlı bulantı ve kramp.