Modern yaklaşımda;
- Yenidoğan taramasında yüksek fenilalaninin saptanması
- Kantitatif plazma aminoasit analiziyle doğrulama
- Fenilalanin/tirozin oranının değerlendirilmesi
- BH₄ sentez ve geri dönüşüm bozukluklarının dışlanması
- Biallelik PAH varyantlarının gösterilmesi esasına dayanır.
Yaşamın 48. saatinde alınan kuru kan damlasında fenilalanin 780 µmol/L, tirozin 55 µmol/L bulunuyor. Tekrarlanan kantitatif plazma aminoasit analizinde fenilalanin 840 µmol/L olarak doğrulanıyor. İdrar fenilpirüvat testi negatiftir. Kuru kan damlasında DHPR aktivitesi normal bulunmakla birlikte idrar pterin profili henüz sonuçlanmamıştır.
Bu bebek için en doğru yaklaşım hangisidir?
A) Fenilalanin 20 mg/dL’nin altında ve idrar fenilpirüvatı negatif olduğundan klasik FKÜ ve PAH eksikliği dışlanır
B) Tirozin normal sınırlarda olduğu için hiperfenilalaninemi geçicidir
C) Phe/Tyr oranı yaklaşık 15 olduğundan PAH eksikliği güçlü biçimde düşünülür; BH₄ bozuklukları dışlanmalı, moleküler doğrulama yapılmalı ve tedavi geciktirilmemelidir
D) Normal DHPR aktivitesi bütün BH₄ sentez ve geri dönüşüm kusurlarını dışlar
E) Kesin tanı için idrarda fenilpirüvat gelişene kadar proteinli beslenme artırılarak beklenmelidir
Doğru cevap: C
Hesaplama
Phe / Tyr=840 / 55≈15,3
Bu değer tanısal eşik olan ≥3’ün çok üzerindedir.
Fenilalanin: 840 μmol/L ÷ 60,5 ≈ 13,9 mg/dL olup 20 mg/dL’den düşük olsa da tedavi eşiği olan 360 µmol/L’nin belirgin üzerindedir.
Neden C doğru?
- Persistan hiperfenilalaninemi doğrulanmıştır.
- Phe/Tyr oranı belirgin yüksektir.
- İdrar fenilpirüvatının erken dönemde negatif olması hastalığı dışlamaz.
- Normal DHPR yalnız DHPR eksikliğini büyük ölçüde dışlar; PTPS, GTPCH ve diğer BH₄ bozukluklarını dışlamaz.
- PAH gen analizi alt tipi doğrular ve sapropterin yanıtını öngörmeye yardımcı olabilir.
- Tedavi için 20 mg/dL’ye ulaşılması beklenmez.
YDUS ezberi
Phe >120 µmol/L + Phe/Tyr ≥3 → PAH eksikliğini araştır.
Phe >360 µmol/L → yaşam boyu tedavi.
Phe >1200 µmol/L ≈ 20 mg/dL → klasik/ağır FKÜ fenotipi.
Her hiperfenilalaninemide BH₄ kusurlarını dışla.