Tafenoquine
— TUS/YDUS Düzeyi 10 Zor Çalışma Sorusu
1.
32 yaşındaki erkek hasta, Plasmodium vivax sıtması nedeniyle tedavi edilmektedir. Ateş kontrolü sağlandıktan sonra relapsları önlemek amacıyla tafenokin başlanması planlanıyor. Tedavi öncesinde aşağıdakilerden hangisinin değerlendirilmesi zorunludur?
A) Serum haptoglobin
B) G6PD aktivitesi
C) Direkt Coombs testi
D) Serum folat düzeyi
E) Hemoglobin elektroforezi
Doğru cevap: B
Açıklama
Tafenokin, 8-aminoquinoline grubundadır ve ciddi oksidatif hemoliz yapabilir. Bu nedenle:
G6PD eksikliği mutlaka dışlanmalıdır.
2.
Aşağıdaki sıtma türlerinden hangisinde hipnozoit eradikasyonu amacıyla tafenokin kullanılabilir?
A) Plasmodium falciparum sıtması
B) Plasmodium malariae sıtması
C) Plasmodium knowlesi sıtması
D) Plasmodium vivax sıtması
E) Babesiosis
Doğru cevap: D
Açıklama
Hipnozoit oluşturan türler:
- P. vivax
- P. ovale
Tafenokin özellikle bu dormant karaciğer formlarını eradike eder.
3.
Tafenoquine için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Sadece eritrositer formlara etkilidir
B) Çok kısa yarı ömürlüdür
C) Hipnozoitlere etkisizdir
D) Tek doz radikal kür sağlayabilir
E) G6PD eksikliğinde güvenlidir
Doğru cevap: D
Açıklama
Tafenokin:
- Uzun yarı ömürlüdür (~2 hafta)
- Hipnozoitlere etkilidir
- Tek doz radikal kür avantajı sağlayabilir
4.
Aşağıdaki antimalaryal ilaçlardan hangisi post-hepatik dormant hipnozoit formlarına etkilidir?
A) Chloroquine
B) Mefloquine
C) Artemether-lumefantrine
D) Tafenoquine
E) Quinine
Doğru cevap: D
Açıklama
Hipnozoit eradikasyonu:
- Primaquine
- Tafenoquine
ile yapılır.
5.
Tafenoquine kullanımında aşağıdaki yan etkilerden hangisi en ciddi klinik sorundur?
A) Ototoksisite
B) Hemolitik anemi
C) Tendon rüptürü
D) QT uzaması
E) Pankreatit
Doğru cevap: B
Açıklama
En önemli toksisite:
G6PD eksikliğinde gelişen ciddi hemolitik anemi
6.
Aşağıdaki özelliklerden hangisi tafenokini Primaquine’den ayıran temel özelliktir?
A) Hipnozoitlere etkili olması
B) 8-aminoquinoline grubunda bulunması
C) Uzun eliminasyon yarı ömrü
D) Oksidatif stres oluşturması
E) Relaps önlemede kullanılması
Doğru cevap: C
Açıklama
Tafenokin:
- Çok uzun yarı ömürlüdür
- Haftalık/tek doz rejimlere izin verir
Primaquine ise kısa yarı ömürlüdür.
7.
Aşağıdaki hastalardan hangisinde tafenokin kullanımı kontrendikedir?
A) Kontrollü hipertansiyon
B) Tip 2 diabetes mellitus
C) G6PD eksikliği
D) Hipotiroidi
E) Demir eksikliği anemisi
Doğru cevap: C
Açıklama
G6PD eksikliğinde:
- Şiddetli hemoliz
- Uzamış eritrosit yıkımı
gelişebilir.
8.
Tafenoquine aşağıdaki yaşam döngüsü evrelerinden hangisine etkisi sayesinde relapsları önler?
A) Sporozoit
B) Merozoit
C) Gametosit
D) Hipnozoit
E) Trofozoit
Doğru cevap: D
Açıklama
Relapslardan sorumlu dormant karaciğer formu:
Hipnozoit
özellikle P. vivax ve P. ovale’de görülür.
9.
Tafenoquine ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) 8-aminoquinoline türevidir
B) Profilakside kullanılabilir
C) G6PD testi gerektirir
D) Sadece intravenöz uygulanır
E) Uzun yarı ömürlüdür
Doğru cevap: D
Açıklama
Tafenokin oral kullanılan bir ajandır.
10.
Sıtma profilaksisi için tafenokin başlanacak hastada aşağıdaki durumlardan hangisi ayrıca dikkat gerektirir?
A) Psikotik bozukluk öyküsü
B) Hiperlipidemi
C) Astım
D) Migren
E) Osteoporoz
Doğru cevap: A
Açıklama
Tafenokin:
- Psikiyatrik yan etkiler oluşturabilir.
- Psikotik bozukluk öyküsünde dikkatli kullanılmalıdır.
Bu nokta özellikle ileri YDUS sorularında sorulabilir.
Tafenokin (Tafenoquine), özellikle Plasmodium vivax sıtmasının “radikal kür” tedavisinde ve sıtma profilaksisinde (korunmasında) kullanılan, 8-aminoquinolin sınıfına ait bir antimalaryal ilaçtır.
Tafenokin hakkında temel bilgiler şunlardır:
1. Temel Kullanım Alanları
- Radikal Kür (P. vivax): Sıtma parazitinin karaciğerdeki uyku halindeki formları olan hipnozoitleri öldürerek hastalığın ileride tekrarlamasını (relaps) önler.
- Sıtma Profilaksisi (Korunma): Sıtma riski olan bölgelere seyahat edenlerde tüm Plasmodium türlerine karşı koruma sağlamak amacıyla kullanılır.
2. Önemli Farmakolojik Özellikleri
- Uzun Yarılanma Ömrü: En büyük avantajı, vücuttan çok yavaş atılmasıdır (yarılanma ömrü yaklaşık 15 gündür). Bu sayede Plasmodium vivax tedavisinde, primaquin gibi 14 gün süren uzun tedavilerin aksine tek doz (300 mg) şeklinde kullanılabilir. Bu da hastanın tedaviye uyumunu (compliance) ciddi oranda artırır.
- Etki Mekanizması: Parazit içinde oksidatif stres oluşturarak (reaktif oksijen türleri aracılığıyla) parazitin mitokondriyal fonksiyonlarını bozar ve hücre ölümüne yol açar.
3. Kritik Uyarı: G6PD Eksikliği
Tafenokin kullanmadan önce Glukoz-6-Fosfat Dehidrojenaz (G6PD) eksikliği testi yapılması zorunludur.
- G6PD eksikliği olan bireylerde, ilacın neden olduğu oksidatif stres şiddetli hemolize (kırmızı kan hücrelerinin parçalanması) ve hayatı tehdit eden anemiye yol açabilir. Bu nedenle G6PD eksikliği olan hastalarda kullanımı kontrendikedir.
4. Yan Etkiler ve Kontrendikasyonlar
- Yaygın Yan Etkiler: Baş dönmesi, baş ağrısı, bulantı ve kusma gibi gastrointestinal semptomlar görülebilir.
- Psikiyatrik Etkiler: Nadiren anksiyete, anormal rüyalar veya psikotik semptomlar bildirilmiştir. Psikiyatrik geçmişi olan hastalarda dikkatli olunmalıdır.
- Methemoglobinemi: Bazı hastalarda methemoglobin düzeylerinde artışa neden olabilir.
- Gebelik: Gebelikte kullanımı önerilmemektedir.
Tafenokin, 70 yıl sonra primaquinden sonra geliştirilen ilk 8-aminoquinolin olma özelliğini taşımaktadır ve özellikle P. vivax ile mücadelede tedavi protokollerini basitleştiren bir ajan olarak kabul edilir.
28 yaşındaki erkek hastaya Plasmodium vivax sıtması nedeniyle tedavi başlanıyor. Relapsları önlemek amacıyla tafenokin planlanıyor. Tedavi öncesi aşağıdakilerden hangisinin mutlaka değerlendirilmesi gerekir?
A) CYP2D6 genotipi
B) G6PD düzeyi
C) Serum ferritin düzeyi
D) Retikülosit sayısı
E) Coombs testi
Doğru cevap: B
Çünkü tafenokin ciddi oksidatif hemolize neden olabilir.