Orak Hücre Anemisi — HbS
Temel mutasyon: β-globin zinciri 6. aminoasit Glutamat → Valin (Glu6Val; E6V)
Bu, HBB genindeki missense mutasyondur.
Normal HbA: α₂β₂
HbS: α₂βˢ₂
1. Elektroforez mantığı
Glutamat negatif yüklü, valin ise nötral ve hidrofobiktir.
Dolayısıyla:
Glu(−) → Val(0)
→ HbS’nin toplam negatif yükü azalır
→ HbA’ya göre anoda (+ kutba) daha yavaş göç eder.
Sınav cümlesi:
HbS, HbA’dan daha az negatif yüklüdür ve alkali elektroforezde anoda daha yavaş göç eder.
2. Oraklaşmanın moleküler mekanizması
Asıl patogenetik sorun yalnızca yük değişikliği değil, hidrofobik valinin ortaya çıkmasıdır.
Deoksi-HbS → çözünürlük ↓ → HbS polimerizasyonu → uzun rijit lifler → eritrosit deformasyonu → oraklaşma
Özellikle deoksijenasyon polimerizasyonu tetikler.
Oraklaşmayı artıran başlıca durumlar:
Hipoksi + asidoz + dehidratasyon + yüksek HbS konsantrasyonu
Bunun sonucu iki temel patoloji gelişir:
Hemoliz + vazo-oklüzyon
→ mikrovasküler tıkanma
→ iskemi
→ ağrılı krizler
→ tekrarlayan infarktlar
→ organ hasarı
3. HbF neden koruyucudur?
Çok önemli TUS/YDUS ayrıntısı:
HbF (α₂γ₂), HbS polimerizasyonunu inhibe eder.
Bu nedenle HbF yüksekliği hastalığın şiddetini azaltır. Hidroksiüre tedavisinin önemli yararlarından biri:
↑ HbF → ↓ HbS polimerizasyonu → ↓ oraklaşma
4. Sıtma ile ilişki
Özellikle HbAS heterozigot taşıyıcılığı, ağır Plasmodium falciparum sıtmasına karşı seçici avantaj sağlar.
Ancak görseldeki açıklamayı biraz düzeltmek gerekir: koruyuculuğun mekanizması yalnızca “eritrosit ömrünün kısalması” değildir. Enfekte eritrositlerin hipoksik koşullarda daha kolay oraklaşması ve dalakta temizlenmesi, parazitin gelişiminin bozulması ve enfekte hücrelerin adezyon özelliklerindeki değişiklikler birlikte rol oynar.
Flashback
“S = Six = Solubility ↓ = Sickling”
HbS → β6 Glu→Val → deoksi-HbS çözünürlüğü ↓ → polimerizasyon ↑ → sickling ↑
Ve çok yüksek getirili ayrım:
| Özellik | HbA | HbS |
|---|---|---|
| β6 aminoasit | Glutamat | Valin |
| Yük | Daha negatif | Daha az negatif |
| Anoda göç | Daha hızlı | Daha yavaş |
| Deoksi form çözünürlüğü | Yüksek | Çok düşük |
| Polimerizasyon | Yok | Var |
| Eritrosit oraklaşması | Yok | Var |
YDUS tuzağı: HbS’nin polimerizasyonundan esas olarak deoksijenize HbS sorumludur. Bu nedenle oksijenizasyon HbS’yi akut olarak daha çözünür durumda tutar; deoksijenasyon ise polimerizasyonun temel tetikleyicisidir.
