Faktitiyöz hipoglisemi; kişinin bilinçli olarak, gizlice hipoglisemi oluşturması durumudur.
Genellikle insülin veya oral antidiyabetik kullanımı ile oluşur.
En sık nedenler
| Neden | Mekanizma |
| Eksojen insülin | en klasik |
| Sulfonylurea | endojen insülin artışı |
Kimlerde görülür?
| Risk grubu | Özellik |
| Sağlık çalışanı | klasik |
| Diyabetik yakını | sık |
| Psikiyatrik hastalık | olabilir |
| Yapay bozukluk | ilişkili |
Psikiyatrik ilişki
Çok önemlidir. Factitious disorder (Munchausen spektrumu) ile ilişkilidir.
Klinik tablo
Hipoglisemi belirtileri
| Adrenerjik | Nöroglikopenik |
| Terleme | Konfüzyon |
| Tremor | Nöbet |
| Taşikardi | Koma |
| Açlık | Davranış değişikliği |
Tanıda en önemli nokta
Hipoglisemi sırasında; insülin, C-peptid, proinsülin, sulfonilüre düzeyi bakılır.
Eksojen insülin kullanımında
En klasik profil
| Parametre | Sonuç |
| İnsülin | yüksek |
| C-peptid | düşük |
| Proinsülin | düşük |
Çünkü
C-peptid pankreastan doğal insülin salınırken oluşur. Eksojen insülinde C-peptid artmaz.
Çok klasik formülasyon
High insulin+Low C-peptide→Exogenous insulin
Sulfonilüre kullanımında
| Parametre | Sonuç |
| İnsülin | yüksek |
| C-peptid | yüksek |
| Sulfonilüre testi | pozitif |
İnsülinoma ile farkı
| Özellik | Faktitiyöz | İnsülinoma |
| Amaçlı oluşturma | EVET | HAYIR |
| C-peptid | değişir | yüksek |
| Görüntüleme | negatif | pankreas kitlesi |
Whipple triadı
Tanıda önemlidir. Symptoms+Low glucose+Relief after glucose
Ayırıcı tanı
| Hastalık | Ayırıcı |
| Insulinoma | en önemli |
| Adrenal yetmezlik | düşünülür |
| Sepsis | olabilir |
| Karaciğer yetmezliği | olabilir |
Çok klasik YDUS/TUS noktaları
| Bulgular | Yorum |
| Yüksek insülin + düşük C-peptid | eksojen insülin |
| Yüksek C-peptid | sulfonilüre/insülinoma |
| Sağlık çalışanı | klasik ipucu |
| Sulfonilüre taraması | önemlidir |
Klinik vurucu bilgi; “Hipoglisemi + yüksek insülin + düşük C-peptid” aksi kanıtlanana kadar eksojen insülin düşünülmelidir.
Ultra kısa özet; Factitious hypoglycemia→Intentional insulin/sulfonylurea use
Faktitiyöz hipoglisemi: Dışarıdan kasten insülin alarak oluşan hipoglisemidir. Genellikle sağlık personelinde görülür. Gerçek insülinomadan ayırmak için kan C-peptit düzeylerine bakılır. C-peptit düzeyleri düşüktür. Ama sülfonüre alınması söz konusu ise ancak idrarda metabolitinin tesbiti ile tanı konur.
Neden C-Peptit Bakılır
- Fizyolojik Üretim: Pankreas beta hücreleri insülin üretirken, önce “Proinsülin” sentezler. Proinsülin kana salgılanmadan hemen önce ikiye bölünür: Bir molekül İnsülin ve bir molekül C-peptit olarak kana eşit oranda (1:1) karışır.
- İnsülinoma (Endojen Üretim): Pankreastaki bir tümör (insülinoma) aşırı insülin üretiyorsa, mecburen C-peptit seviyesi de yüksek olacaktır.
- Faktitiyöz İnsülin Alımı (Ekzojen Üretim): Dışarıdan enjektörle yapılan tıbbi insülin preparatlarının içinde C-peptit yoktur (sadece saf insülin vardır). Bu nedenle hastanın kanında insülin çok yüksek bulunurken, C-peptit seviyesi baskılanmış (düşük) olarak ölçülür.
2Sülfonüre Tuzağı
- Eğer hasta kasten insülin iğnesi yapmıyor da, ağızdan diyabet hapı (Sülfonüre grubu, örn. Gliklazid, Glimepirid) yutarak hipoglisemi yaratıyorsa durum değişir.
- Sülfonüreler, hastanın kendi pankreasını uyararak zorla insülin salgılatırlar. Bu durumda hastanın kendi pankreası çalıştığı için hem insülin hem de C-peptit seviyesi YÜKSEK çıkar. Bu tablo laboratuvar olarak İnsülinoma ile birebir aynıdır.
- Bu ikisini ayırmanın tek yolu, metinde de belirtildiği gibi, kan veya idrarda sülfonüre taraması (metabolit tespiti) yapmaktır. Sülfonüre pozitifse tanı faktitiyöz hipoglisemidir, negatifse insülinoma düşünülür.