Kemik iliği nakli yapılacak hastalarda uygulanan tüm beden ışınlamalarında aşağıdaki organlardan hangisinin dozu sınırlayıcıdır?
A) Böbrek
B) Kalp
C) Medulla spinalis
D) Akciğer
E) Karaciğer
Doğru Cevap: D) Akciğer
Neden Akciğer?
Kemik iliği nakli (hematopoietik kök hücre nakli) öncesi hazırlık rejiminin bir parçası olarak uygulanan Tüm Beden Işınlamasında (TBI – Total Body Irradiation), en kritik ve dozu sınırlayıcı organ akciğerlerdir.
Bunun temel nedeni, akciğerlerin radyasyona oldukça duyarlı olması ve yüksek doz radyasyonun ölümcül olabilen radyasyon pnömonisi (interstisyel pnömoni) riskini büyük ölçüde artırmasıdır.
- Doz Sınırlaması (Klinik Pratik): Tüm beden ışınlamasında hastalık (örneğin lösemi hücreleri) için genellikle toplam 12-14 Gy civarında doz hedeflenirken, pnömoni riskini azaltmak için akciğerlerin aldığı doz özel olarak sınırlandırılır (genellikle 8-10 Gy civarında tutulmaya çalışılır).
- Koruma Yöntemleri: Geçmişte bu koruma özel kurşun “akciğer blokları” ile yapılırken, günümüzde sıklıkla yoğunluk ayarlı radyoterapi (IMRT) veya volumetrik ark terapi (VMAT) gibi modern teknikler kullanılarak akciğerler korunmaktadır.
Diğer Organlar
- Böbrekler (A): Radyasyona duyarlıdır ve geç dönemde radyasyon nefropatisi riski vardır, ancak akut/subakut dönemde TBI için ana doz sınırlayıcı organ akciğerdir.
- Göz Lensleri: Kaktarakt riski nedeniyle korunmaya çalışılır (göz blokları kullanılır) ancak hayatı tehdit edici bir doz sınırlayıcı faktör değildir.
- Kalp ve Medulla Spinalis (B, C): Bu organların radyasyon tolerans dozları (örneğin medulla spinalis için ~45-50 Gy), TBI’da kullanılan standart tüm beden dozlarının (12-14 Gy) çok üzerindedir. Bu nedenle TBI spesifikasyonlarında doz sınırlayıcı birincil organlar değillerdir.