Safra; safra tuzları, lesitin, kolesterol ve elektrolitlerden oluşan kompleks bir solüsyondur.
Bu solüsyon içinde safra taşlarının oluşmasını sağlayacak farklı mekanizmalar değişik karakterde safra taşlarının oluşmasına neden olur. Safra taşları kolestrol ve pigment taşları olarak iki farklı grupta değerlendirilir.
1-Kolesterol Taşları
a-Tip I Taşlar
b-Tip II Taşlar
2-Pigment Taşları
a-Kahverengi
b-Siyah
Batı toplumlarında taşların %75’i “kolesterol taşları”dır.
Bunların da %90’ı “Kolesterol Tip-I taş”lar olup, kolesterol dışında mukopolisakkaritler, safra tuzları, safra pigmentleri, protein ve fosfolipidlerden oluşmaktadır.
Daha nadir görülen “kolesterol Tip-II taş”lar ise büyük ölçüde kolesteroldan oluşmuşlardır.
%25’lik ikinci dilimi ise “pigment taşları” oluşturur. Doğu toplumlarında, örneğin Japonya’da sıklığı %60’lara kadar çıkmaktadır. Bu taşların yapısında yüksek oranda bilirubin (%40) ve daha düşük konsantrasyonda kolesterol vardır.
Pigment taşları da siyah ve kahverengi olarak iki alt gruba ayrılır.
“Siyah pigment taşları” özellikle batı toplumlarında daha sık görülür ve yüksek oranda kalsiyum içermesi nedeniyle yarıdan fazlası radyoopaktır.
Daha çok Doğu toplumlarında görülen “kahverengi pigment taşları” oluşumunda, özellikle enfekte safra ve düşük proteinli yüksek karbonhidratlı diyet etkin bir rol oynar ve tamamen radyolusent karakterdedir.
Safra Kompozisyonu (Temel yapı)
Safra, kompleks kolloidal solüsyondur. İçeriği; Safra tuzları, Fosfolipidler (lesitin), Kolesterol, Bilirubin ve Elektrolitlerdir.
Kritik denge; Kolesterol / safra tuzu / lesitin dengesi olarak tanımlanır ve bu denge bozulursa taş oluşur
Safradaki Kolesterol / Safra Tuzu / Lesitin Denge oranı; 1 : 10 : 3 dür.
Safra sekresyonu fizyolojisi
safranın kaynağı hepatositlerdir.
Safra akışı; Hepatosit → kanalikül → safra yolları → safra kesesi şeklinde olur.
Safranın, Safra kesesinde Konsantrasyon ↑ (su emilir), Depolanır, Yemek sonrası CCK ile kontraksiyone edilir.
Safra taşı oluşum mekanizmaları
1-Supersaturasyon; Safrada kolesterol ↑, çözünemez hale gelir
2-Nükleasyon; Kristal çekirdek oluşumu, Mukus, Proteinler
3-Safra stazı; Safra kesesi boşalamaz, kristaller büyür
Safra taşı tipleri
A) Kolesterol taşları (En sık – %75)
a-Tip I (en sık); %90. Karışık yapıdadır. Kolesterol, Mukopolisakkarit, Safra tuzları ve Fosfolipidleri içerir.
b-Tip II; Daha saf kolesterol barındırır. Nadirdir %10
Risk faktörleri arasında Kadın (estrogen), Obezite, Hızlı kilo kaybı, Gebelik yer alır.
B) Pigment taşları (%25)
a- Siyah pigment taşları; Batı toplumlarında daha sıktır. İçeriğinde Kalsiyum bilirubinat barındırır. ****Radyoopak (çok önemli!) dır. Hemoliz, Siroza bağlı oluşur.
b-Kahverengi pigment taşları; Doğu toplumlarında daha sık olup Enfeksiyon ile ilişkilidir. Bilirubin + bakteri enzimleri içerir. *****Tamamen radyolusent
Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Kolesterol taşı | Siyah pigment | Kahverengi pigment |
|---|---|---|---|
| Sıklık | %75 | %15 | %10 |
| Bölge | Batı | Batı | Doğu |
| İçerik | Kolesterol | Ca-bilirubin | Bilirubin + enfeksiyon |
| Radyoloji | Radyolusent | *****Radyoopak | Radyolusent |
| Neden | Supersaturasyon | Hemoliz | Enfeksiyon |
En sık taş = kolesterol taşı
Siyah taş = hemoliz + radyoopak
Kahverengi taş = enfeksiyon + radyolusent
“Kolesterol = Batı, en sık”
“Siyah = Ca → radyoopak”
“Kahverengi = enfeksiyon”