FRAX (Fracture Risk Assessment Tool), bir bireyin önümüzdeki 10 yıl içinde kalça kırığı veya majör osteoporotik kırık (klinik omurga, ön kol, kalça veya omuz) geçirme olasılığını hesaplayan, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından geliştirilmiş bilgisayar tabanlı bir algoritmadır.
Kardiyovasküler cerrahi perspektifinden bakıldığında, özellikle uzun süreli immobilizasyon gerektiren veya kronik steroid kullanımı olan (vaskülit vb.) hastaların kemik sağlığı yönetiminde kritik bir rehberdir.
FRAX Skorlamasında Kullanılan Parametreler
Algoritma, kemik mineral yoğunluğundan (BMD) bağımsız olarak şu klinik risk faktörlerini sorgular:
- Yaş ve Cinsiyet: Risk yaşla birlikte doğrusal artar.
- Vücut Kitle İndeksi (VKİ): Düşük VKİ (<19 kg/m2) kırık riskini artırır.
- Önceki Kırık Öyküsü: Erişkinlikte kendiliğinden veya hafif travma ile oluşan kırıklar.
- Ebeveyn Kalça Kırığı Öyküsü: Güçlü bir genetik göstergedir.
- Sigara ve Alkol: Aktif sigara içiciliği ve günde 3 birimden fazla alkol tüketimi.
- Glukokortikoid Kullanımı: 3 aydan uzun süre 5 mg prednizolon kullanımı.
- Romatoid Artrit: Sekonder osteoporozun en önemli nedenlerinden biridir.
- Kemik Mineral Yoğunluğu (BMD): Genellikle femur boynu T-skoru kullanılır (ancak BMD değeri olmadan da hesaplama yapılabilir).
Klinik Karar Eşiklerini Değerlendirme
FRAX sonuçları iki farklı yüzde değeri verir: 10 Yıllık Majör Osteoporotik Kırık Riski ve 10 Yıllık Kalça Kırığı Riski
Tedavi Eşikleri (Genel Kabul Gören): Kalça Kırığı Riski >%3 ise veya Majör Kırık Riski >%20 ise genellikle farmakolojik tedavi (Bisfosfonatlar, Denosumab vb.) önerilir.
FRAX’ın Sınırlılıkları (Dikkat Edilmesi Gerekenler)
- Doz-Yanıt İlişkisi Yoktur: FRAX, “sigara içiyor mu?” diye sorar; günde kaç paket içtiğini sormaz. Benzer şekilde steroid dozu da detaylandırılmaz.
- Lomber Omurga BMD: FRAX sadece femur boynu verisini kullanır; oysa bazen hastanın sadece omurgasında ciddi osteoporoz olabilir.
- Düşme Riski: Hastanın denge bozukluğu veya görme kaybı gibi “düşme riskini” artıran faktörler algoritmada yer almaz.
Vasküler Cerrahi ve Kemik Sağlığı İlişkisi
- Kalsifikasyon Paradoksu: Damar duvarında kalsifikasyon (ateroskleroz) artarken, kemik mineral yoğunluğunun azaldığı sık görülen bir durumdur.
- Warfarin Kullanımı: Uzun süreli K vitamini antagonisti kullanımı, kemik mineralizasyonunu olumsuz etkileyebilir; bu hastaların FRAX skorları daha yakından izlenmelidir.
- Kronik Böbrek Yetmezliği (KBY): FRAX, renal osteodistrofiyi tam olarak yansıtmayabilir; bu grupta skorlama dikkatli yorumlanmalıdır.