Aşağıdaki vitamin çiftlerinden hangisi heksoz-mono-fosfat yolu için gereklidir?
A) Tiamin-Niasin **
B) Riboflavin-Koenzim B12
C) Tiamin-Piridoksin
D) Nikotinik asit-Riboflavin
E) Biotin-Pantoteik asit
Pentoz-fosfat yolu NADPH ve riboz-5-fosfat üretir. NADP+ sentezi için niasin (B3 vitamini, nikotinik asit, nikotinamid) gerekir. Ayrıca transketolaz enzimi tiamin kullanır.
Pentoz Fosfat Yolu (Heksoz Monofosfat Şantı)
1. Oksidatif Faz: NADPH ve Niasin (B3) İlişkisi olarak ifade edilir. Bu fazda glukoz-6-fosfat dehidrojenaz (G6PD) ve 6-fosfoglukonat dehidrojenaz enzimleri görev yapar. Kofaktör, NADP+ (Niasin türevi) dir. Ürün olarak NADPH üretilir. NADPH, kolesterol ve yağ asidi sentezi için gereken temel indirgeyici güçtür. Ayrıca eritrositlerde glutatyonu redükte ederek (indirgeyerek) hücreyi oksidatif stresten korur. Niasin eksikliğinde (Pellegra), bu yolun verimi düşebilir.
2. Non-Oksidatif Faz: Transketolaz ve Tiamin (B1) İlişkisi şeklinde de tarif edilir. Bu faz, hücrenin ihtiyacına göre şekerleri birbirine dönüştürür (örneğin Riboz-5-Fosfat’tan Fruktoz-6-Fosfat’a). Kofaktörü Tiamin Pirofosfat (TPP) dır. Enzim, Transketolazdır. Eritrositlerdeki transketolaz aktivitesinin ölçümü, tıpta B1 vitamini (Tiamin) eksikliğinin (Wernicke-Korsakoff sendromu gibi) tanısında kullanılan en hassas yöntemlerden biridir.
Riboz-5-Fosfat ve Nükleotidler
Sentezlenen Riboz-5-Fosfat, DNA ve RNA’nın yapı taşı olan nükleotidlerin sentezi için ham maddedir. Eğer hücre bölünmüyorsa (riboza ihtiyaç yoksa), transketolaz ve transaldolaz bu ribozları tekrar glikoliz yoluna (Fruktoz-6-P üzerinden) sokar.
Pentoz yolu, kolesterol sentezi (izopren yolu) için gereken NADPH‘ı sağlar.
Eğer Pentoz yolu aksarsa (B3 veya B1 eksikliği gibi), NADPH azalır; bu da kolesterol, steroid hormonlar ve safra asidi sentezini sekteye uğratabilir.