Bazal gangliyonlar her iki hemisferde de bulunan beş adet yapıyı içerir:
Kaudat çekirdek
Putamen
Globus Pallidum
Subtalamik çekirdek
Substantia nigra (melanin içeriğinden dolayı daha koyu renkli)
Bazal ganglion hastalıklarında görülen motor bozukluklar ikiye ayrılır:
1-Hiperkinetik; Korea, Atetoz ve Ballismus
2-Hipokinetik; Akinezi ve Bradikinezi
S.Nigra lezyonu → Parkinson
Putamen lezyonu → Huntington koresi
Globus Pallidus lezyonu → Atetozis
Subtalamik Çekirdek lezyonu → Ballismus
Bazal gangliyonlar, serebral korteks ile talamus arasındaki karmaşık döngüler aracılığıyla motor hareketlerin planlanması, başlatılması ve düzgün bir şekilde sürdürülmesinden sorumludur. Paylaştığın bu liste, nörolojik muayene ve klinik lokalizasyon için temel teşkil eder.
Bu yapıları ve lezyonlarını biraz daha detaylandırarak klinik tabloyu netleştirelim:
Bazal Gangliyonların Organizasyonu
Bazal gangliyonlar fonksiyonel olarak iki ana yolak üzerinden çalışır:
- Direkt Yolak: Hareketi kolaylaştırır (Eksitatör).
- İndirekt Yolak: İstenmeyen hareketleri baskılar (İnhibitör).
Lezyonlar ve Klinik Tablo Detayları
| Yapı | Lezyon Sonucu | Klinik Görünüm |
| Substantia Nigra | Parkinson Hastalığı | Dopamin eksikliği sonucu; istirahat tremoru, rijidite (dişli çark), bradikinezi ve maske yüz görülür. |
| Putamen / Kaudat | Huntington Koresi | İndirekt yolun kaybı ile karakterizedir. Ani, hızlı, sıçrayıcı ve istemsiz hareketler (korea) görülür. |
| Globus Pallidus | Atetozis | Parmaklarda ve ekstremite uçlarında yavaş, kıvranma tarzında (solucanvari) hareketler görülür. |
| Subtalamik Çekirdek | Hemiballismus | Genellikle vasküler bir olay (strok) sonucu oluşur. Vücudun tek tarafında ekstremitelerin şiddetli, fırlatır tarzda savrulmasıdır. |
Ek İpuçları
- Striatum: Kaudat çekirdek ve Putamen ikilisine verilen isimdir. Gelişimsel olarak aynı kökenden gelirler.
- Nukleus Lentiformis: Putamen ve Globus Pallidus’un oluşturduğu mercek şeklindeki yapıdır.
- Melanin ve Dopamin: Substantia nigra‘nın koyu rengi, dopamin sentezi sırasında yan ürün olarak oluşan nöromelaninden kaynaklanır. Parkinson hastalarında bu bölgedeki hücre kaybı nedeniyle “siyah madde” solar.
Klinik Ayırıcı Tanı
- Hiperkinetik bozukluklar (Korea, Ballismus) genellikle bazal gangliyonların “frenleme” mekanizması olan indirekt yolun hasarında görülür.
- Hipokinetik bozukluklar (Parkinson) ise hareketi başlatan direkt yolun uyarılamaması durumudur.