AQUAPORIN AİLESİ (AQP0–AQP12)
Alt Gruplar
- Klasik aquaporinler (yalnız su): AQP0,1,2,4,5,6,8
- Aquaglyceroporinler (su + gliserol/üre): AQP3,7,9,10
- Süperaquaporinler (intracellular): AQP11,12
KARŞILAŞTIRMA TABLOSU
| AQP | Alt Grup | Lokalizasyon | Regülasyon | Taşıdığı Madde | Klinik Önemi |
|---|---|---|---|---|---|
| AQP0 | Klasik | Lens fiber hücreleri | Yapısal protein | Su | Katarakt |
| AQP1 | Klasik | PCT, inen Henle, koroid pleksus, eritrosit | Konstitutif | Su | BOS üretimi |
| AQP2 | Klasik | Toplayıcı kanal apikal | ADH bağımlı | Su | DI (nefrojenik) |
| AQP3 | Aquaglyceroporin | Toplayıcı kanal bazolateral, epidermis | ADH ile ilişkili | Su + gliserol | Cilt hidrasyonu |
| AQP4 | Klasik | Beyin astroglia, ependim | Konstitutif | Su | Serebral ödem |
| AQP5 | Klasik | Tükrük, lakrimal, solunum bezleri | M3 muskarinik | Su | Sjögren |
| AQP6 | Klasik | İntracellular vezikül (IC hücre) | pH duyarlı | Su/anyon | Asit-baz dengesi |
| AQP7 | Aquaglyceroporin | Adiposit | Enerji dengesi | Gliserol | Obezite |
| AQP8 | Klasik | Karaciğer, pankreas | Konstitutif | Su | Safra sekresyonu |
| AQP9 | Aquaglyceroporin | Hepatosit | Metabolik | Gliserol, üre | Glukoneogenez |
| AQP10 | Aquaglyceroporin | İnce barsak | pH bağımlı | Su + gliserol | Absorpsiyon |
| AQP11 | SüperAQP | ER, böbrek | Intracellular | Su | Polikistik böbrek |
| AQP12 | SüperAQP | Pankreas asiner | Intracellular | Su | Ekzokrin fonksiyon |
EN SIK SORULAN 5 HIGH-YIELD NOKTA
ADH etkili tek aquaporin → AQP2
Ekzokrin bezlerin aquaporini → AQP5
Beyin ödemi → AQP4
Gliserol taşıyanlar → 3-7-9-10
Lens → AQP0
Klinik Mini Algoritma
Poliüri + ADH direnci → AQP2
Sjögren → AQP5
Serebral ödem → AQP4
Gliserol metabolizması → AQP7 / AQP9
Katarakt → AQP0
Tükrük bezi, gözyaşı bezi ve solunum sisteminde bulunup su geri emiliminden sorumlu kanal aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aquaporin 1
B) Aquaporin 2
C) Aquaporin 4
D) Aquaporin 3
E) Aquaporin 5 ***
Su molekülleri membrandan aquaporin adı verilen su kanalları aracılığı ile geçer.
Şu ana dek 13 adet aquaporin tanımlanmıştır (AQP0-AQP12).
Böbreklerde vazopressin tarafından düzenlenen AQP2’dir.
Aquaporin 1: Proksimal tübüllerde basit sızmadan sorumludur.
Aquaporin 2: Toplayıcı kanallarda bulunur ve ADH ile modifiye edilir.
Aquaporin 3: Toplayıcı kanallardan üre ve gliserol emiliminden sorumludur.
Aquaporin 4: Beyinde bulunur
Aquaporin 5: Tükrük, gözyaşı bezi ve solunum sisteminde bulunur.
Aquaporin 5 (AQP5)
Bulunduğu Yerler
- Tükrük bezleri (özellikle asiner hücreler)
- Gözyaşı bezi (lakrimal bez)
- Solunum yolu submukozal bezleri
- Ayrıca: ter bezleri
Fonksiyon
- Sekresyon sırasında suyun lümene geçişini sağlar
- Ekzokrin bezlerde sekresyonel su taşınımının ana aquaporini
- M3 muskarinik reseptör aktivasyonu sonrası hücre içine giren suyun lümene geçişinde rol alır
Aquaporin Özet Tablosu
| Aquaporin | Yer | Klinik Önemi |
|---|---|---|
| AQP1 | Proksimal tübül, inen Henle kolu, koroid pleksus | Yoğun su geçirgenliği |
| AQP2 | Toplayıcı kanal | ADH (vazopressin) ile düzenlenir |
| AQP3-4 | Toplayıcı kanal bazolateral | AQP2 ile birlikte çalışır |
| AQP4 | Beyin (astroglia) | Beyin ödemi ile ilişkili |
| AQP5 | Tükrük, gözyaşı, solunum bezleri | Ekzokrin su sekresyonu |
Kritik Sınav Tuzak Noktası
- Böbrek + ADH → AQP2
- Ekzokrin bezler (tükrük, gözyaşı, solunum) → AQP5
Soru kökünde “su geri emilimi” dense de burada kastedilen bez sekresyonundaki su taşınımıdır → AQP5