TRİNÜKLEOTİD TEKRAR HASTALIKLARI -TRD
FRAJİ̇L X SENDROMU
- Tekrar: CGG
- Tekrar sayısı: 200–2000 (En fazla tekrarlı TRD dır).*****
- Gen: FMR1
- Mekanizma:
➜ Promotorda CGG artışı → gen metilasyonu → gen susturulması - Kalıtım: X’e bağlı
- Tek istisna: Loss of function (çoğu CAG hastalığı gain of function’dır)
SPİNAL VE BULBAR MUSKÜLER ATROFİ (KENNEDY HAST.)
- Tekrar: CAG
- Tekrar sayısı: 40–52
- Gen: Androjen reseptörü
- Kalıtım: X’e bağlı
- Özel ipucu: Jinekomasti + infertilite + alt motor nöron bulguları ***
HUNTİNGTON HASTALIĞI
- Tekrar: CAG
- Tekrar sayısı: 37–86
- Gen: HTT
- Mekanizma: Poliglutamin (poly-Q) uzaması
- Kalıtım: Otozomal dominant
- Paternal anticipasyon klasik ***
SPİNOSEREBELLAR ATAKSİLER (SCA 1, 2, 6, 7)
- Tekrar: CAG
- Tekrar sayısı: 40–130
- Ortak özellik: Serebellar ataksi + göz hareket bozuklukları
- SCA = CAG (ezber kuralı)
DENTATORUBRAL–PALLİDOLUYSİAN ATROFİ (DRPLA)
- Tekrar: CAG
- Tekrar sayısı: 49–75
- Klinik: Myoklonus, epilepsi, demans
- Japon popülasyonda daha sık (sınav ayrıntısı) *****
MYOTONİK DİSTROFİ (TİP 1)
- Tekrar: CTG
- Tekrar sayısı: 50–2000
- Gen: DMPK
- Mekanizma: ➜ RNA toksisitesi (protein değil!)
- Anticipasyon: Maternal
- Katarakt + myotoni + kardiyak ileti bozukluğu******
FRİEDREİCH ATAKSİSİ
- Tekrar: GAA
- Tekrar sayısı: 200–900
- Gen: FXN
- Mekanizma: Mitokondriyal demir birikimi
- Kalıtım: Otozomal resesif
- Tek AR repeat hastalığı********
KLEİDOKRANİAL DİSPLAZİ
- Tekrar: CGG / GCT
- Tekrar sayısı: ≈ 27 (En az tekrar sayılı TRD dır)
- Gen: RUNX2
- Bu hastalık klasik repeat-expansion grubunun dışında, tabloda istisna bilgi olarak yer alır.*****
EZBER HARİTASI
“CAG = Polyglutamine = Nörodejenerasyon”
- Huntington
- SCA’lar
- DRPLA
- Kennedy
“CTG = RNA toksisitesi”
- Myotonik distrofi
“GAA = Mitokondri”
- Friedreich ataksisi
“CGG = Metilasyon”
- Frajil X
ANTİCİPASYON KURALLARI
- Paternal: Huntington, SCA
- Maternal: Myotonik distrofi
- X-linked: Frajil X, Kennedy
CAG tekrarları protein toksisitesiyle nörodejenerasyon yapar; CTG RNA toksisitesi, CGG gen susturulması, GAA mitokondriyal disfonksiyon oluşturur.