Flusitozin (5-Fluorocytosine, 5-FC)
Nükleusa etkili TEK antifungal
Neden “tek” nükleusa etkili?
Çünkü doğrudan nükleik asit sentezini bozar.
Mekanizma (adım adım):
1-Flusitozin mantar hücresine girer
- Sitazin permeaz ile
- İnsan hücresinde bu taşıyıcı yok → seçicilik
2-Mantar içinde aktive edilir
- Sitazin deaminaz
- Flusitozin → 5-Fluorourasil (5-FU)
İnsan hücresinde sitazin deaminaz YOKtur. bu yüzden selektif antifungal
3-5-FU → aktif metabolitler
- FdUMP → timidilat sentetaz inhibisyonu
→ DNA sentezi ↓ - FUTP → RNA’ya yanlış inkorporasyon
→ Protein sentezi ↓
Hedef yer: NÜKLEUS (DNA + RNA)
Karşılaştırmalı “etki yeri” tablosu
| Antifungal | Etki yeri |
|---|---|
| Flusitozin | 🧬 Nükleus (DNA/RNA) |
| Amfoterisin B | Hücre membranı (ergosterol poru) |
| Azoller | Ergosterol sentezi (CYP450) |
| Ekinokandinler | Hücre duvarı (β-glukan) |
| Terbinafin | Ergosterol sentezi (skualen epoksidaz) |
| Griseofulvin | Mitotik iğ (mikrotübül) |
Sınav tuzağı: Griseofulvin nükleusa değil, mitotik iğe etkilidir. DNA/RNA sentezine doğrudan etki etmez
Klinik Kullanım (neden tek başına değil?)
Başlıca endikasyonlar
- Cryptococcus neoformans
- Özellikle kriptokokal menenjit
- Candida (sınırlı)
Neden tek başına verilmez?
- Direnç çok hızlı gelişir
Bu yüzden: Amfoterisin B + Flusitozin klasik, kitaplık kombinasyon
Yan Etkiler (mekanizmayla ilişkili)
İnsan hücrelerinde: Barsak florası 5-FU’ya çevirebilir
Yan etkiler:
- Kemik iliği baskılanması
- Lökopeni
- Trombositopeni
- GIS toksisitesi
EZBER CÜMLELERİ
“Nükleik asit sentezini bozan tek antifungal: Flusitozin”
“Sitazin deaminaz → 5-FU”
“Amfoterisin B ile kombine”
Sınav sorusu tipi
Aşağıdaki antifungallerden hangisi nükleus düzeyinde etki gösterir?
A) Amfoterisin B
B) Flukonazol
C) Kaspofungin
D) Terbinafin
E) Flusitozin
Doğru cevap: E