Genel özellikler
- Tiroid hormonları (T3, T4) lipofiliktir → hücre içine serbestçe girer
- Etkilerini nükleer reseptörler üzerinden gösterir
- Asıl aktif hormon: T3
Reseptör tipi
- Tiroid hormon reseptörleri (TR)
- Steroid–tiroid–retinoid nükleer reseptör süperailesi üyesidir
- Ligand-bağımlı transkripsiyon faktörleridir
- Başlıca izoformlar
| Reseptör | Gen | Önemli doku dağılımı |
|---|---|---|
| TRα | THRA | Kalp, iskelet kası, santral sinir sistemi |
| TRβ | THRB | Karaciğer, böbrek, hipofiz |
Hipofizde negatif feedback → TRβ ile olur (çok sorulur) *****************
Mekanizma (adım adım)
- TR, çekirdekte DNA’ya bağlı halde bulunur
- DNA üzerindeki hedef dizi:
TRE (Thyroid Response Element) - TR, genellikle RXR (Retinoid X Receptor) ile heterodimer oluşturur
Ligand YOKKEN (T3 yok)
- TR–RXR kompleksi DNA’ya bağlıdır
- Corepressor (NCoR, SMRT) bağlanır
- ❌ Gen transkripsiyonu baskılanır
Ligand VAR (T3 bağlı)
- T3 → TR’ye bağlanır
- Corepressor ayrılır
- Coactivator (SRC, CBP) bağlanır
- Gen transkripsiyonu artar
Neden T3 daha etkili?
- TR’ye T3’ün afinitesi T4’ten 10–15 kat fazladır. *****************
- Hücre içinde T4 → T3 dönüşümü (deiyodinazlar) olur
Hücresel etkiler (örnekler)
- Na⁺/K⁺-ATPaz ↑
- Mitokondriyal enzimler ↑
- Bazal metabolizma ↑
- β-adrenerjik reseptör ekspresyonu ↑
Klinik–sınav ilişkileri
- Tiroid hormon direnci sendromu
- En sık: TRβ mutasyonu *****************
- T3–T4 ↑, TSH baskılanmaz
- Hipertiroidide taşikardi
- TRα etkisi baskındır (kalp) **************************
Tek cümlelik altın özet
Tiroid hormonları, çekirdekte DNA’ya bağlı bulunan TRα ve TRβ nükleer reseptörlerine (RXR ile heterodimer) T3 aracılığıyla bağlanarak gen transkripsiyonunu düzenler.