Uzun süre ve kronik stimülan laksatif kullanımı sonucunda gelişen, kolonun yapısal ve fonksiyonel olarak bozulan bir durumudur. Özellikle senna (sennosid A/B), bisakodil, phenolphthalein gibi uyarıcı laksatiflerin aylar–yıllar süren kötüye kullanımına bağlı ortaya çıkar.
Katartik kolon, Stimülan laksatiflerin kronik kullanımına bağlı kolonun atonik, genişlemiş ve haustrasyonlarını kaybetmiş hale gelmesi.
Bu durumda kolon uzar, genişler (dilatasyon), haustralar kaybolur, peristaltik yanıt azalır, atrofik ve fonksiyonel olarak tembel hale gelir
Kabızlık daha da kötüleşir, birey laksatif almadan dışkılayamaz duruma gelir.
Katartik kolonun temel mekanizması enterik sinir sisteminin hasarıdır:
A) Myenterik pleksus dejenerasyonu; Auerbach pleksusundaki nöronlar azalır ve motilite düşer. Kolon adeta “felçli veya tembel” hale gelir
B) Uzamış sıvı-elektrolit sekresyonu; Stimülan laksatifler sürekli Cl⁻ sekresyonu ↑, Na⁺ & su emilimi ↓
ve Kolon duvarında irritasyon ile nörodejenerasyona neden olur.
C) Yapısal değişiklikler; Haustraların silinmesi, Kolon segmentlerinin tüp şeklini alması ve Kolonun ışımasının genişlemesi (radyolojik bulgu)
Elektrolit bozuklukları (özellikle hipokalemi) yapabilir
Baryumlu kolon grafisi: Haustra kaybı, “Lead-pipe colon” görünümü (ülseratif kolitle karışabilir) ve Yaygın dilatasyon
Kolonoskopi / Patoloji: Çoğu hastada eşlik eden melanosis coli, Mukozada pigmente makrofajlar (lipofuscin benzeri pigment)
Geri dönüşü en çok melanosis coli için geçerlidir (haftalar–aylar içinde kaybolabilir)
Tedavi
1.Stimülan laksatiflerin tamamen bırakılması
2.Osmotik laksatiflere geçiş: Laktüloz, PEG (makrogol)
3.Motiliteyi artıran ajanlar: prukaloprid, tegaserod
4.Diyet lif artırımı
5.Elektrolit dengesinin düzeltilmesi
6.Nadir durumlarda cerrahi (şiddetli megakolon)