Adiponektin; adipoz doku tarafından sentezlenen bir plazma proteinidir. Endoteliyal hücrelere direkt etki göstererek antiaterojenik olarak rol oynadığı gösterilmiştir. Yine yapılan klinik çalışmalarda adiponektin düzeyinin obezite, tip-2 ditabet mellitus ve koroner arter hastalıklarında düşük olduğu tespit edilmiştir.
Fagositoz aktivitesini, makrofajlardan TNF-a salınımını ve makrofajların köpük hücrelerine transformasyonunu suprese eder.
Ayrıca adiponektinin insüline duyarlılığı arttırıcı etkisi vardır.
Sonuç olarak adiponektinin diyabet, damar sertliği ve yüksek kan basıncına karşı koruyucu etkisi vardır
Adiponektin, adipoz doku tarafından sentezlenen bir plazma proteinidir. Diyabet, damar sertliği ve yüksek kan basıncına karşı koruyucu etkisi vardır.
Adiponektin, yağ dokusundan (adipositlerden) salgılanan ve insülin duyarlılığını artıran en önemli adipokinlerden biridir.
Diğer birçok adipokinin aksine: Obezitede azalır. **********
Genel Özellikler
| Özellik | Adiponektin |
|---|---|
| Kaynak | Adipositler |
| Yapı | Protein hormon (adipokin) |
| Etki | İnsülin duyarlılığını artırır |
| Obezitede | ↓ Azalır |
| Tip 2 DM’de | ↓ Azalır |
| Metabolik sendromda | ↓ Azalır |
| Antiaterojenik | Evet |
| Antiinflamatuvar | Evet |
Temel Etkileri
1. İnsülin Duyarlılığını Artırır
Kas ve karaciğerde:
- Glukoz kullanımını artırır
- İnsülin direncini azaltır
Sonuç: Kan şekeri düşer
2. Yağ Asidi Oksidasyonunu Artırır
AMPK aktivasyonu yapar.
Sonuç:
- β-oksidasyon ↑
- Trigliserid ↓
3. Hepatik Glukoz Üretimini Azaltır
Karaciğerde:
- Glukoneogenez ↓
- Glukoz çıkışı ↓
4. Antiaterojenik Etki
Damar duvarında:
- Endotel fonksiyonunu düzeltir
- Makrofaj aktivasyonunu azaltır
- Köpük hücre oluşumunu azaltır
Sonuç: Ateroskleroz riski azalır
Adiponektin ve Obezite
Normalde yağ dokusu arttıkça hormonların artması beklenir.
Ancak adiponektinde tam tersi olur.
| Durum | Adiponektin |
|---|---|
| Zayıf birey | ↑ |
| Obez birey | ↓ |
| Metabolik sendrom | ↓ |
| Tip 2 DM | ↓ |
Adipokinlerin Karşılaştırılması
| Adipokin | Obezitede |
|---|---|
| Leptin | ↑ |
| Rezistin | ↑ |
| TNF-α | ↑ |
| IL-6 | ↑ |
| Adiponektin | ↓ |
En önemli sınav noktası;
Obezitede azalan adipokin = Adiponektin****
Moleküler Mekanizma
AdipoR1 ve AdipoR2 reseptörleri üzerinden:
AMPK aktivasyonu
↓
ACC inhibisyonu
↓
Yağ asidi oksidasyonu ↑
↓
İnsülin duyarlılığı ↑
Klinik Önemi
Düşük adiponektin düzeyi:
- Obezite
- Tip 2 DM
- Koroner arter hastalığı
- Metabolik sendrom
- Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı
ile ilişkilidir.
TUS / YDUS Mega Tablosu
| Hormon | Açlıkta | Obezitede | İnsülin Duyarlılığı |
|---|---|---|---|
| Leptin | ↓ | ↑ | Az etkili |
| Ghrelin | ↑ | ↓ | Yok |
| Adiponektin | ↑ | ↓ | ↑↑ |
| Rezistin | ↑ | ↑ | ↓ |
Sınav İncileri
Obezitede azalan adipokin hangisidir? Adiponektin
İnsülin duyarlılığını artıran adipokin hangisidir? Adiponektin
Antiaterojenik etki gösteren adipokin hangisidir? Adiponektin
AMPK aktivasyonu yapan adipokin hangisidir? Adiponektin
Ezber
“AdipoNEKTİN = Negatif kilo ilişkisi”
Yağ dokusundan salgılanır ama:
Kilo ↑ → Adiponektin ↓
Bu paradoksal özellik nedeniyle biyokimya ve endokrinoloji sınavlarının klasik sorularındandır.