Hemoglobinin T ve R Formları
| Özellik | T Formu (Taut/Gergin) | R Formu (Relax/Gevşek) |
| Durum | Deoksihemoglobin (Oksijensiz) | Oksihemoglobin (Oksijenli) |
| Oksijen İlgisi | Düşüktür | Yüksektir |
| Bağ Yapısı | Alt birimler arasında çok sayıda iyonik bağ (tuz köprüleri) vardır. | İyonik bağlar kopmuştur, yapı daha esnektir. |
| Kararlılık | Oksijen yokluğunda daha kararlıdır. | Oksijen bağlandığında bu forma geçiş tetiklenir. |
| Görüldüğü Yer | Periferik Dokular (O2 düşük) | Akciğerler (O2 yüksek) |
Mekanizmanın İşleyişi
- T’den R’ye Geçiş: Akciğerlerde oksijen basıncı yüksektir. İlk oksijen molekülü T formundaki bir hem grubuna bağlandığında, hemoglobinin konformasyonunda bir değişiklik başlar. Bu durum alt birimler arasındaki bağları zorlar ve yapıyı “gevşeterek” R formuna dönüştürür.
- Kooperatif Bağlanma: R formuna geçiş, diğer boş hem gruplarının oksijene olan ilgisini kat kat artırır. Buna pozitif kooperativite denir.
- Dokularda Oksijen Bırakma: Dokularda O2 düşük olduğundan ve H+CO2 gibi faktörler (Bohr Etkisi) devreye girdiğinden, hemoglobin tekrar T formuna döner. Bu formun oksijene ilgisi az olduğu için oksijeni dokulara kolayca bırakır.
2,3-BPG’nin Rolü
Özellikle 2,3-Bisfosfogliserat (2,3-BPG), hemoglobinin merkezindeki boşluğa bağlanarak T formunu stabilize eder. Bu sayede hemoglobinin oksijene ilgisi azalır ve dokulara daha fazla oksijen sunulur.