Kolesterol sentezi, 3 molekül asetil-CoA’nın birleşerek mevalonat oluşturmasıyla başlar.
Mevalonat, bir dizi fosforilasyon ve dekarboksilasyon reaksiyonu sonucunda 5 karbonlu izopentenil pirofosfata (aktif izopren ünitesi) dönüşür.
İzopentenil pirofosfat, kolesterolün yanı sıra dolikol, ubikinon (Koenzim Q10) ve bazı vitaminlerin sentezinde de temel yapı taşıdır.
Kolesterol Sentezinde İzopren Mantığı
Temel yol: Mevalonat yolu
- Asetil-KoA → HMG-KoA
- HMG-KoA → Mevalonat (HMG-KoA redüktaz – hız kısıtlayıcı basamak)
- Mevalonat → İzopentenil pirofosfat (IPP)
- IPP ⇄ Dimetilallil pirofosfat (DMAPP)
- IPP + DMAPP → Geranil-PP
- Geranil-PP + IPP → Farnesil-PP
- 2 × Farnesil-PP → Skualen → Kolesterol
İlk izopren ünitesi = IPP
Sınavda Sorulma Şekli
- “Kolesterol sentezinde ilk izopren türevi hangisidir?”
- “Mevalonat yolunda izopren birimi olarak görev yapan ilk molekül?”
- “Skualen oluşumundan önce ortaya çıkan izopren yapı taşı?”
Cevap: İzopentenil pirofosfat (IPP)
TUS Tuzakları
- Mevalonat → izopren değildir
- Farnesil-PP → izoprenlerden sonra
- Skualen → izopren değil, izoprenlerden oluşur
Tek Satırlık Ezber
“Kolesterol = izopren yolu → ilk izopren = IPP.”