GFAP (Gliofibriler Asidik Protein), nörobilimde ve patolojide önemli bir belirteçtir. Glial hücrelerin temel ara filaman proteinidir ve bu nedenle hücrelerin tanımlanmasında kullanılır.
Nedir ve Kimler Pozitiftir?
- Nedir? GFAP, hücre iskeletini destekleyen, sitoplazmada bulunan yapısal bir proteindir.
- Pozitif Hücreler: Başta astrositler olmak üzere, sinir sistemindeki temel glial hücrelerdir.
- Astrositler: GFAP’ın ana kaynağıdır. Astrositler, nöronları destekleyen, kan-beyin bariyerini sürdüren ve sinir sistemi onarımında rol oynayan yıldız şeklindeki glial hücrelerdir.
- Ependimal Hücreler: Beyin ventriküllerini ve omurilik kanalını döşeyen ependimal hücreler de GFAP pozitifliği gösterebilir.
Klinik Önemi: Tümör Belirteci
GFAP pozitifliği, nöropatolojide özellikle nöroglial kökenli tümörlerin (gliomalar) tanısında kritik bir immünohistokimyasal belirteçtir.
| Tümör Tipi | Açıklama |
| Astrositomlar (Astrocytoma) | En sık görülen primer beyin tümörleridir. Tüm derecelerinde (Düşük Dereceli Astrositom‘dan Glioblastoma Multiforme – GBM‘ye kadar) kuvvetli GFAP pozitifliği beklenir. **** |
| Ependimomlar (Ependymoma) | Ventrikül sisteminden kaynaklanan tümörlerdir. Genellikle belirgin olmasa da, GFAP pozitifliği gösterebilirler (özellikle sitoplazmik uzantılarda). |
| Oligodendrogliomlar | Daha az yaygın olmakla birlikte, tümör hücrelerinin reaktif astrosit benzeri kısımları GFAP ile boyanabilir. |
Reaktif Durumlar
GFAP, yalnızca tümörlerin tanısında değil, aynı zamanda merkezi sinir sistemi (MSS) hasarı ve hastalıklarında da önemli bir göstergedir:
- Astrogliosis: Travma, iskemi (inme), enfeksiyon veya dejeneratif hastalıklar (örneğin Alzheimer, Parkinson) gibi durumlarda astrositler reaktif hale gelir. Bu reaktif astrositler, GFAP ekspresyonunu artırır ve glial skar dokusu oluşturur. Bu durum, hasarlı bölgenin sınırlandırılmasına yardımcı olur. Bu nedenle, hasarlı bir beyin dokusunda yüksek GFAP pozitifliği görülmesi patolojik bir reaksiyonu işaret eder.
- Multipl Skleroz (MS): MS plaklarının çevresindeki astrositik skar dokusu GFAP pozitif boyanır.
Ayırıcı Tanı
GFAP, glial tümörleri, nöronal tümörlerden veya MSS dışındaki metastatik tümörlerden ayırt etmek için kullanılır.
- Nöronal Tümörler (Örn: Medulloblastoma, Nöroblastoma): Genellikle GFAP negatif veya minimal pozitiflik gösterir, bunun yerine Synaptophysin veya Nöron Spesifik Enolaz (NSE) gibi nöronal belirteçler pozitiftir.