Bu reaksiyonlar otoimmün hastalıklarda, tümör reddinde ve parazitlere karşı savunmada ortaya çıkabilir.

Bu reaksiyonlar, antikorla kaplanmış hedef hücreleri lize eden Katil hücreler (K ​​hücreleri) aracılığıyla gerçekleşir.

Tip VI Hipersensitivite Nedir?

“Antikor-bağımlı hücresel sitotoksisite (ADCC)” aracılı hipersensitivite

Temel efektör hücre: NK hücresi

Yani mekanizma şudur:

1. IgG antikor, hedef hücre yüzeyine bağlanır.
2. Bu IgG’nin Fc kısmı NK hücrelerindeki FcγRIII (CD16) reseptörüne bağlanır.
3. NK hücresi perforin + granzim salarak hücreyi öldürür.
4. Bu süreç bazı yeni sınıflamalarda “Tip VI hipersensitivite” olarak adlandırılmıştır.

Bu mekanizma teknik olarak Tip II’nin bir alt mekanizmasıdır, fakat bazı immünoloji metinlerinde bağımsız “Tip VI” adıyla tanımlanır.

Tip VI’nın En Önemli Özelliği

• Kompleman kullanılmaz
• Hedef hücre apoptoza gider (NK aracılı)
• Antikor var → ama hasarı NK yapar

Bu, Tip II’den ayrıldığı noktadır (Tip II’de hasarı kompleman veya fagosit yapar).

Tip VI Hipersensitivitenin Klinik Örnekleri

1. Antiviral immün yanıt (özellikle viral hepatit)

Virüsle enfekte hücre → yüzeyinde viral antijen
IgG bağlanır → NK hücresi CD16 ile tanır → hücre ölümü

Bu mekanizma viral hepatit patogenezinde klasik olarak geçer.

2. Monoklonal antikor tedavilerinin bir kısmı (Rituksimab, Trastuzumab, Cetuximab)

Bu ilaçlar tümör hücresine bağlanır → NK CD16 reseptörüyle birbirine bağlanır → ADCC ile tümör hücresi öldürülür.

Örnek:

• Rituksimab (anti-CD20) → B hücrelerini ADCC ile öldürür
• Trastuzumab (anti-HER2) → tümör hücresi üzerine bağlanıp NK aracılı sitotoksisite oluşturur

3. Paraziter enfeksiyonlarda ADCC (özellikle eozinofilli ADCC)

• IgE + eozinofil üzerinden büyük helmintlerin öldürülmesi
• Bu durum bazı ders kitaplarında Tip VI başlığı altında referanslanmıştır.

Tip VI = IgG + NK hücresi + CD16 → ADCC ile hücre ölümü

• Tip II’den farkı:
  Tip II = kompleman / fagosit
  Tip VI = NK hücresi / perforin-granzim
• Tip IV’ten farkı:
  Tip IV = T hücresi aracılı gecikmiş
  Tip VI = NK hücresi aracılı hızlı ADCC

Önemli Cümle

Tip VI aşırı duyarlılık = Antikor-bağımlı hücresel sitotoksisite (ADCC), efektör hücresi NK’dır. En iyi örnek: IgG-opsonize hücrenin NK tarafından CD16 aracılı öldürülmesi.

AŞIRI DUYARLILIK TİPLERİ (Tip I–VI)

Özet Tablosu

Özet

Tip I = IgE + mast hücresi → dakikalar

Tip II = IgG/IgM → hücre yüzeyi antijen → lizis / blokaj

Tip III = İmmün kompleks → kompleman → vaskülit

Tip IV = T hücresi → gecikmiş (24–72 saat)

Tip V = Stimülatör antikor (TSI → Graves)

Tip VI = ADCC = NK + CD16 + perforin-granzim

Klinik İpuçları

Tip I → Anafilaksi, alerjik astım (“erken tip”)

Tip II → Lineer IF = Goodpasture; balık ağı IF = Pemfigus

Tip III → Granüler depozit + fibrinoid nekroz → SLE / PSGN

Tip IV → Tbc PPD, sarkoidoz, kontakt dermatit

Tip V → Graves (“TSH reseptör uyarıcı IgG”)

Tip VI → Viral hepatitte hepatosit ölümü (NK aracılı), Rituksimab’ın asıl öldürme mekanizması

1. Soru – Tip I

Yer fıstığı yedikten 3 dakika sonra gelişen yaygın ürtiker, dispne, hipotansiyon ve hışıltılı solunum bulunan hastaya ilk yapılması gereken tedavi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Antihistaminik
B) Kortikosteroid
C) Adrenalin (epinefrin)
D) Beta-bloker
E) Ranitidin

Doğru cevap: C

Açıklama:
Dakikalar içinde gelişen IgE + mast hücresi → histamin reaksiyonu = Tip I.
Anafilaksi tedavisinin ilk basamağı daima intramüsküler adrenalindir.

2. Soru – Tip II

Transfüzyondan dakikalar sonra ateş, hipotansiyon ve hemoglobinüri gelişen hastada hangi mekanizma rol oynar?

A) IgE aracılı mast hücre aktivasyonu
B) Immün kompleks birikimi
C) Otoantikorların eritrositlere bağlanması
D) T lenfosit aracılı gecikmiş yanıt
E) NK hücresi aracılı ADCC

Doğru cevap: C

Açıklama:
Transfüzyon reaksiyonu = IgM/IgG → hücre yüzeyi antijeni → kompleman → hemoliz → Tip II.

3. Soru – Tip III

SLE’li bir hastada böbrek biyopsisinde “granüler immün kompleks birikimi” ve “fibrinoid nekroz” saptanmıştır. Bu mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tip I
B) Tip II
C) Tip III
D) Tip IV
E) Tip V

Doğru cevap: C

Açıklama:
SLE = dolaşan immün kompleks → granüler IF → nekrotizan vaskülit → Tip III.

4. Soru – Tip IV

Kontak dermatit düşünülen hastada cilde nikel uygulandıktan 48 saat sonra eritem, kuruluk ve veziküller gelişiyor. Bu mekanizma nedir?

A) IgE aracılı reaksiyon
B) Kompleman aktivasyonu
C) IgG-opsonizasyon
D) CD4 T hücre aracılı gecikmiş reaksiyon
E) Stimülatör antikor yanıtı

Doğru cevap: D

Açıklama:
24–72 saat süren gecikmiş hücresel yanıt = Tip IV.

5. Soru – Tip V

Hastada TSH düşük, T3–T4 yüksek, tiroid sintigrafisinde artmış alım ve kanında TSH reseptörüne bağlanan stimülatör IgG saptanıyor. Bu mekanizma aşağıdakilerden hangisine girer?

A) Tip I
B) Tip II blokaj tipi
C) Tip V (Tip II’nin uyarıcı alt tipi)
D) Tip III
E) Tip IV

Doğru cevap: C

Açıklama:
Reseptör aktivasyonu → stimülatör IgG → Graves hastalığı → Tip V.

6. Soru – Tip VI (ADCC)

Hepatit B enfeksiyonunda virüsle enfekte hepatositler yüzeylerinde viral antijen bulunur. Bu hücrelere bağlanan IgG’nin Fc kısmı NK hücresinin CD16 reseptörü tarafından tanınır ve hepatosit ölür. Burada etkin olan mekanizma nedir?

A) Tip II kompleman aracılı lisis
B) Tip III immün kompleks birikimi
C) T hücre sitotoksisitesi
D) ADCC (Antibody Dependent Cellular Cytotoxicity)
E) Opsonizasyon

Doğru cevap: D

Açıklama:
IgG + NK CD16 + perforin/granzim → Tip VI (ADCC).

7. Soru – Tip II (blokaj tipi)

Kas güçsüzlüğü, yorgunluk ve pitoz yakınmaları olan hastada ACh reseptörüne karşı IgG saptanıyor. Bu durum hangi aşırı duyarlılık tipine aittir?

A) Tip I
B) Tip II (blokaj tipi)
C) Tip III
D) Tip V
E) Tip VI

Doğru cevap: B

Açıklama:
Myasthenia gravis = reseptör blokajı → Tip II (stimülatuar değil).

8. Soru – Tip III

Arthus reaksiyonunda dokuya en çok zarar veren hücre hangisidir?

A) Eozinofil
B) Mast hücresi
C) NK hücresi
D) B lenfosit
E) Nötrofil

Doğru cevap: E

Açıklama:
Immün kompleksler → kompleman → C5a → nötrofil kemotaksisi → doku hasarı.
Tip III’ün baş efektör hücresi = nötrofil.

9. Soru – Tip IV (CD8 sitotoksik yanıt)

Tip 1 diyabette pankreas β hücrelerinin yıkımından sorumlu temel immün mekanizma nedir?

A) IgE aracılı degranülasyon
B) Kompleman aktivasyonu
C) Immün kompleks birikimi
D) CD8 T hücre aracılı sitotoksisite
E) NK aracılı ADCC

Doğru cevap: D

Açıklama:
Tip 1 DM = otoimmün CD8 T hücre aracılı β hücre yıkımı → Tip IV.

10. Soru – Tip VI (tedavi kaynaklı)

Rituksimab verilen hastada tümör hücreleri üzerindeki CD20’ye bağlanan ilaç, NK hücreleri tarafından tanınarak perforin–granzim aracılı hücre ölümü oluşturur. Bu süreç hangi aşırı duyarlılık tipine örnektir?

A) Tip I
B) Tip II
C) Tip III
D) Tip IV
E) Tip VI

Doğru cevap: E

Açıklama:
Monoklonal antikor + NK → ADCC → Tip VI mekanizmasıdır.

İleri Seviye Sorular

1. Soru – Tip I / Tip II Ayırıcı Tanı

İlaç alımından 10 dakika sonra başlayan ürtiker + bronkospazm gelişen bir hastaya epinefrin uygulanmasına rağmen tablo düzelmiyor. Aynı ilacın daha önce defalarca uygulandığı öğreniliyor.
Bu olguda beklenen immün mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kompleman ilişkili immün kompleks birikimi
B) IgE aracılı mast hücre degranülasyonu
C) IgG aracılı hemoliz
D) T hücre aracılı geç reaksiyon
E) NK hücresi aracılı hücre ölümü

Doğru cevap: B
Açıklama: Daha önce duyarlanma + hızlı reaksiyon = klasik Tip I.

2. Soru – Tip II (sitotoksik)

Penisiline bağlı Coombs pozitif hemolitik anemi gelişen bir hastada en olası mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

A) IgE aracılı tip I yanıt
B) Immün komplekslerin dokuya çökmesi
C) İlacın eritrosit yüzeyine hapten gibi bağlanması
D) CD8 T hücreleri ile hücre öldürülmesi
E) NK aracılı ADCC

Doğru cevap: C
Açıklama: Penisilin hapten davranır → eritrosit yüzeyine bağlanır → IgG/IgM → Tip II.

3. Soru – Tip III

Serum hastalığının 7–10. gününde görülen ateş, artrit, cilt döküntüsü ve lenfadenopati yakınmalarından sorumlu temel hücre aşağıdakilerden hangisidir?

A) CD8 T hücresi
B) NK hücresi
C) Mast hücresi
D) Nötrofil
E) Eozinofil

Doğru cevap: D
Açıklama: Tip III = immün kompleks + kompleman + C5a → nötrofil kemotaksisi.

4. Soru – Tip IV

Granülom içeren bir deri biyopsisinde Langhans dev hücreleri görülüyor. Bu reaksiyon en çok aşağıdaki hastalıklardan hangisine uyar?

A) Arthus reaksiyonu
B) Otoimmün hemolitik anemi
C) Kontakt dermatit
D) Tüberkülin testi (PPD)
E) Anafilaksi

Doğru cevap: D
Açıklama: Tbc ve PPD → Tip IV (TH1 aracılı granülom).

5. Soru – Tip V

TSH reseptörüne karşı oluşmuş antikorun reseptörü sürekli aktive ettiği bir hastada aşağıdaki özelliklerden hangisi en olasıdır?

A) Kompleman aracılı hücre yıkımı
B) Hücre yüzeyi antijenine bağlı blokaj
C) Granülom oluşumu
D) Hiperfonksiyon → hipertiroidi
E) ADCC aracılı apopitoz

Doğru cevap: D
Açıklama: Graves = uyarıcı IgG → Tip V.

6. Soru – Tip VI (ADCC)

Hepatosit membranında HBV antijenleri bulunan hücrelere karşı IgG bağlanmıştır. Bu hücrelerin ölümünden doğrudan sorumlu hücre aşağıdakilerden hangisidir?

A) CD4 T hücresi
B) NK hücresi
C) Nötrofil
D) Mast hücresi
E) Makrofaj

Doğru cevap: B
Açıklama: IgG Fc → CD16 → perforin–granzim = NK / ADCC → Tip VI.

7. Soru – Tip II ve Tip V ayırıcı

Aşağıdakilerden hangisi Tip II blokaj tipi örneğidir?

A) TSH reseptör aktivasyonu
B) ACh reseptörüne bağlanıp sinyali engelleyen antikor
C) NK hücresi aracılı öldürme
D) IgE aracılı bronkokontraksiyon
E) Kompleman birikimi ile vaskülit

Doğru cevap: B
Açıklama: Myasthenia gravis → blokaj → Tip II.

8. Soru – Tip III klinik zorluk

Ciltte görülen Arthus reaksiyonunda doku örneğinin mikroskobik incelemesinde aşağıdakilerden hangisi en belirgindir?

A) Mast hücre degranülasyonu
B) Diffüz eozinofil infiltrasyonu
C) Fibrinoid nekroz + damar duvarında immün kompleks
D) CD8 T hücre aktivasyonu
E) Epitel hücre apopitozu

Doğru cevap: C

9. Soru – Tip I/III karma vaka

Astım öyküsü olan çocukta viral enfeksiyon sonrası gelişen geç faz bronş hiperreaktivitesinin ana hücresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mast hücresi
B) Eozinofil
C) Nötrofil
D) CD4 T hücresi
E) NK hücresi

Doğru cevap: B
Açıklama: Tip I erken faz → mast; geç faz → eozinofil.

10. Soru – Tip VI (monoklonal antikor tedavisi)

HER2 pozitif bir meme tümörü için trastuzumab alan hastada tümör hücreleri üzerindeki antikor–antijen birleşimini takip eden hücre ölümü hangi yolla olur?

A) Granülom formasyonu
B) IgE aracılı degranülasyon
C) Kompleman ilişkili sitoliz
D) ADCC (NK aracılı)
E) CD8 T hücre sitotoksisitesi

Doğru cevap: D
Açıklama: Anti-HER2 antikoru → NK CD16 → ADCC → Tip VI.