TERT (Telomeraz Reverse Transcriptase)
- Telomerlerin uzatılmasını sağlayan telomeraz enziminin katalitik alt birimidir.
- Normalde çoğu somatik hücrede aktivitesi düşüktür.
- Mutasyonu → telomer boylarının kısalması veya telomeraz aktivasyonunun artması ile ilişkilidir.
TERT Mutasyonunun İki Farklı Klinik Anlamı
1-TERT Promotor Mutasyonu (Kanserde aktivasyon artışı)
Telomeraz aktivasyonu ↑ → hücre ölümsüzleşmesi → kanser riski artışı.
Bu, “TERT promotor mutasyonu = kötü prognostik” şeklinde geçer.
İlişkili Kanserler
- Papiller tiroid karsinomu (PTK)
- TERT mutasyonu BRAF V600E ile birlikteyse → en kötü prognostik kombinasyon
- Ektratiroidal yayılım, nüks ve mortalite artar.
- Foliküler tiroid karsinomu
- Anaplastik tiroid karsinomu
- Melanom
- Glioblastom
- Hepatoselüler karsinom
- Mesane kanseri
- Nazofarenks karsinomu
- Meningiom (kötü prognoz göstergesi)
TERT mutasyonu bulunan PTK → risk grubu yükseltilir, agresif tedavi tercih edilir.
2-Germline TERT Mutasyonları (Telomer kısalığı ile ilişkili hastalıklar)
Burada mekanizma kanserden farklıdır: telomeraz yetersizliği → telomer kısalığı → organ yetmezlikleri.
Klinik Hastalıklar
- İdiyopatik pulmoner fibrozis (en sık ilişki!)
- Aplastik anemi
- Kemik iliği yetmezliği
- Dyskeratosis congenita (DKC) – Hoyeraal-Hreidarsson varyantı
- Karaciğer sirozu / karaciğer yetmezliği
- Miyelodisplastik sendrom (MDS) riski ↑
- Akut lösemi riski ↑
Kısa Özet Cümleler
- TERT promotor mutasyonu = kötü prognoz + agresif tümör davranışı.
- Tiroid kanserinde TERT (+) + BRAF (+) → en kötü biyolojik davranış.
- Germline TERT mutasyonu → pulmoner fibrozis + kemik iliği yetmezliği.
- TERT mutasyonu telomeraz aktivitesini değiştirir → hücre yaşlanması ve kanser gelişimini etkiler.