ETZ (Elektron Taşıma Zinciri) Defektleri
ETZ defektleri genellikle mitokondriyal DNA mutasyonları ile ilişkili olup en fazla enerji tüketen dokuları etkiler:
Beyin
Optik sinir
Kalp
Kas
1) LEIGH HASTALIĞI (Subakut nekrotizan ensefalomiyopati)
Sitokrom c oksidaz (Kompleks IV) defekti
Mekanizma
Kompleks IV → Elektronları oksijene ileten son basamak
Defekt → ATP üretimi çok azalır → Serebellum ve beyin sapı tutulur
Genetik
- Anne yoluyla mitokondriyal kalıtım
- Kompleks IV, Kompleks I veya PDH kompleks mutasyonları da olabilir
- TUS’ta en sık: COX (sitokrom c oksidaz) mutasyonu
Klinik
- Bebeklik–erken çocukluk dönemi başlangıç
- Gelişme geriliği
- Hipotonisite
- Laktik asidoz (çok önemli TUS bulgusu)
- Nistagmus, solunum yetmezliği
- Genç yaşta ölüm / hızlı progresyon
Görüntüleme
- Bazal gangliyonlarda bilateral nekrotizan lezyonlar
- T2 hiperintens alanlar
2) LEBER’İN HEREDİTER OPTİK NÖROPATİSİ (LHON)
NADH dehidrogenaz (Kompleks I) defekti
(Resimde doğru belirtilmiş)
Mekanizma
Kompleks I bozuk → ATP açığı → Optik sinirin özellikle papillomaküler demeti hasarlanır.
Genetik
- Mitokondriyal DNA mutasyonu (anne tarafından geçer)
- En sık mutasyonlar: ND1, ND4, ND6 genleri
- Erkeklerde daha sık görülür
Klinik
- 10–30 yaş arası genç erişkinlerde başlar
- Ani veya subakut görme kaybı
- Bilateral optik atrofi (TUS spot)
- Santral skotom
- Renkli görmede bozulma
Ayırıcı Özellik
- LHON → göz bulguları ön planda, nörolojik sistem genelde sağlam
- Leigh → ensefalopati + laktik asidoz + erken ölüm
ETZ DEFEKTLERİ — KARŞILAŞTIRMA TABLOSU
| Özellik | Leigh Hastalığı | LHON (Leber Optik Nöropati) |
|---|---|---|
| Kompleks | Kompleks IV (COX) | Kompleks I (NADH dehidrogenaz) |
| Genetik | Mitokondriyal | Mitokondriyal |
| Başlangıç | Bebeklik/çocukluk | Genç erişkin |
| Klinik | Ensefalopati, solunum bozukluğu, laktik asidoz | Ani görme kaybı, optik atrofi |
| Prognoz | Kötü, erken ölüm | Değişken, görme kaybı kalıcı |
| Tutulan Doku | Beyin sapı–serebellum | Optik sinir |
| Görüntüleme | Bazal gangliyon lezyonları | Optik sinir atrofisi |
SÜPER SPOTLAR
Leigh Hastalığı
- Kompleks IV defekti
- Mitokondriyal
- Laktik asidoz
- Çocukta ensefalopati + hızlı ölüm
LHON
- Kompleks I defekti
- Mitokondriyal
- Genç erkekte ani görme kaybı
- Bilateral optik atrofi