VİTAMİN B KOMPLEKSİ KARŞILAŞTIRMA TABLOSU
| Vitamin | Kimyasal Adı | Aktif Formu | Görev / Rol Aldığı Reaksiyonlar | Eksiklik Bulguları | Klinik Hastalık / Özel Noktalar |
|---|---|---|---|---|---|
| B₁ | Tiyamin | Tiyamin Pirofosfat (TPP) | Transketolaz (Pentoz fosfat yolu) Pirüvat dehidrogenaz (Asetil-CoA) α-Ketoglutarat dehidrogenaz (Krebs) Dallı zincirli α-ketoasit dehidrogenaz (Valin, Lösin, İzolösin) | Periferik nöropati, kas zayıflığı, mental bulanıklık | Beriberi (kuru/yaş), Wernicke–Korsakoff sendromu, Tiyamin verilmeden glukoz verilirse nörolojik kriz |
| B₂ | Riboflavin | FAD, FMN | Redoks reaksiyonları (flavoprotein enzimler) Süksinat dehidrogenaz (Krebs) | Dudak çatlaması (şelitis), açısal stomatit, glossit, seboreik dermatit | Enerji metabolizmasında kritik; ışığa duyarlıdır (fotolabil) |
| B₃ | Niasin (Nikotinik Asit / Nikotinamid) | NAD⁺, NADP⁺ | Dehidrogenaz reaksiyonları Redoks (elektron taşıma zinciri, glikoliz, TCA) | Dermatit, diyare, demans (3D) | Pellegra (Triptophan → Niasin sentezi bozulur – Karnozid eksikliği / izoniazid kullanımı) |
| B₅ | Pantotenik Asit | Koenzim A (CoA) | Asetil ve asil grubu transferi Yağ asidi sentez/oksidasyonu Krebs döngüsü (Asetil-CoA oluşumu) | Yorgunluk, uyuşma, kas krampları, “burning feet” sendromu | Eksikliği nadir; pantoik asit ve β-alanin içerir. |
| B₆ | Piridoksin / Piridoksal / Piridoksamin | Piridoksal Fosfat (PLP) | Aminotransferaz (transaminasyon) Dekarboksilasyon (nörotransmitter sentezi: serotonin, dopamin, GABA) Hem sentezi (ALA sentaz) | Nöropati, konvülziyon, sideroblastik anemi | İzoniazid (INH) kullanımı eksikliğe yol açar → nöropati; gebelikte, oral kontraseptiflerde ihtiyaç artar |
| B₇ | Biyotin | Biyotin (kovalen bağlı) | Karboksilaz enzimlerinin koenzimi: 1- Pirüvat karboksilaz (glukoneogenez) 2- Asetil-CoA karboksilaz (yağ asidi sentezi) 3- Propiyonil-CoA karboksilaz | Dermatit, alopesi, depresyon, kas ağrısı | Çiğ yumurta (avidin) biyotine bağlanır → eksiklik yapar. |
| B₉ | Folik Asit | Tetrahidrofolat (THF) | Tek karbon (C₁) transferi DNA sentezi (timidilat sentaz, pürin sentezi) | Makrositer (megaloblastik) anemi, glossit | Eksiklik → nöral tüp defekti (gebelikte) Metotreksat, trimetoprim, fenitoin inhibe eder |
| B₁₂ | Kobalamin | Metilkobalamin, Adenozilkobalamin | Metiyonin sentaz (homosistein → metiyonin) Metilmalonil-CoA mutaz (propiyonat → süksinat) | Megaloblastik anemi, parestezi, ataksi (arka kolon dejenerasyonu) | Pernisiyöz anemi (intrinsik faktör eksikliği), veganlarda eksiklik sık, metilmalonik asit ↑ |
Klinik Karşılaştırma Özeti
| Klinik Bulgular | İlişkili Vitamin | Açıklama |
|---|---|---|
| 3D (Dermatit, Diyare, Demans) | B₃ (Niasin) | Pellegra |
| Wernicke–Korsakoff | B₁ (Tiyamin) | Alkoliklerde – konfüzyon, ataksi, nistagmus |
| Sideroblastik Anemi | B₆ (Piridoksin) | Hem sentezi bozulur |
| Megaloblastik Anemi + Nöral Tüp Defekti | B₉ (Folik Asit) | DNA sentezi bozukluğu |
| Megaloblastik Anemi + Nörolojik Bulgular | B₁₂ (Kobalamin) | Metilmalonil-CoA birikir |
| Seboreik Dermatit, Şelitis | B₂ (Riboflavin) | Flavoprotein eksikliği |
| Alopesi + Dermatit (çiğ yumurta tüketimi) | B₇ (Biyotin) | Avidin biyotine bağlanır |
| “Burning feet” sendromu | B₅ (Pantotenik Asit) | Sinir iletim bozukluğu |
Farmakolojik / Laboratuvar İpuçları (TUS-YDUS Tarzı)
| İpucu | Yanıt |
|---|---|
| “Eritrosit transketolaz aktivitesi düşük” | Tiyamin (B₁) eksikliği |
| “İzoniazid kullanan hastada nöropati” | Piridoksin (B₆) eksikliği |
| “Metotreksat kullanan hastada megaloblastik anemi” | Folik asit (B₉) eksikliği |
| “Metilmalonik asit yüksek” | Kobalamin (B₁₂) eksikliği |
| “Çiğ yumurta tüketimi sonrası dermatit” | Biyotin (B₇) eksikliği |
| “Triptophan → Niasin dönüşümü bozuk” | Niasin (B₃) eksikliği (Pellegra) |
Kısaltılmış Hatırlatma Tablosu
| Vitamin | Aktif Form | Anahtar Enzim / Reaksiyon | Eksiklik Hastalığı |
|---|---|---|---|
| B₁ | TPP | Transketolaz, PDH, α-KGDH | Beriberi, Wernicke |
| B₂ | FAD, FMN | Dehidrogenazlar | Şelitis, glossit |
| B₃ | NAD⁺, NADP⁺ | Redoks | Pellegra |
| B₅ | CoA | Asetil transferi | Burning feet |
| B₆ | PLP | Transaminaz, ALA sentaz | Sideroblastik anemi |
| B₇ | Biyotin | Karboksilazlar | Dermatit, alopesi |
| B₉ | THF | Tek karbon transferi | Megaloblastik anemi, NTD |
| B₁₂ | Metilkobalamin | Metiyonin sentaz | Megaloblastik anemi + nörolojik bozukluk |