GLİKOLİZ TABLOSU
| Basamak | Enzim | Ürün / Reaksiyon | Enerji Durumu | Klinik / Notlar |
|---|---|---|---|---|
| 1. Basamak Glukoz → Glukoz-6-fosfat | Heksokinaz / Glukokinaz | ATP harcanır | −1 ATP | Heksokinaz tüm dokularda, glukokinaz sadece karaciğer & pankreas β-hücrelerinde; glukokinaz indüklenebilir. |
| 2. Basamak Glukoz-6-fosfat → Fruktoz-6-fosfat | Fosfoglukoz izomeraz | İzomerizasyon | 0 | Geri dönüşümlü basamak. |
| 3. Basamak Fruktoz-6-fosfat → Fruktoz-1,6-bisfosfat | Fosfofruktokinaz-1 (PFK-1) | ATP harcanır | −1 ATP | Hız kısıtlayıcı (regülatör) basamak. Aktivatör: AMP, F-2,6-BP; İnhibitör: ATP, sitrat. |
| 4. Basamak Fruktoz-1,6-bisfosfat → Gliseraldehit-3-fosfat + Dihidroksi-aseton-fosfat | Aldolaz | Şeker bölünmesi | 0 | Geri dönüşümlü. |
| 5. Basamak Dihidroksi-aseton-fosfat ↔ Gliseraldehit-3-fosfat | Triazofosfat izomeraz | İzomerizasyon | 0 | Tek yönlü denge gliseraldehite kayar. |
| 6. Basamak Gliseraldehit-3-fosfat → 1,3-Bisfosfogliserat | Gliseraldehit-3-fosfat dehidrogenaz | NADH oluşur | +2 NADH | NAD⁺ gerekli; arsenat bu basamağı inhibe eder. |
| 7. Basamak 1,3-Bisfosfogliserat → 3-Fosfogliserat | Fosfogliserat kinaz | ATP oluşur | +2 ATP (substrat düzeyinde fosforilasyon) | Arsenat burada “arsenato bileşiği” oluşturarak ATP oluşumunu engeller. |
| 8. Basamak 3-Fosfogliserat → 2-Fosfogliserat | Fosfogliserat mutaz | 0 | 0 | Geri dönüşümlü. |
| 9. Basamak 2-Fosfogliserat → Fosfoenolpirüvat (PEP) | Enolaz | H₂O çıkar | 0 | Florür iyonu enolazı inhibe eder (laboratuvar glukoz koruma tüplerinde kullanılır). |
| 10. Basamak Fosfoenolpirüvat → Pirüvat | Pirüvat kinaz | ATP oluşur | +2 ATP (substrat düzeyinde fosforilasyon) | Regülatör basamak; inhibitör: ATP, alanin; aktivatör: F-1,6-bisfosfat (feed-forward). |
ENERJİ BİLANÇOSU (Aerobik Glikoliz)
| Olay | ATP eşdeğeri |
|---|---|
| 2 ATP harcanır (1. ve 3. basamaklarda) | −2 |
| 4 ATP üretilir (7. ve 10. basamaklarda) | +4 |
| 2 NADH üretilir (6. basamakta) | +3–5 (elektron taşıma sistemine bağlı) |
| Toplam Net ATP: | 7 ATP (malat-aspartat şantı) veya 5 ATP (gliserol-3-fosfat şantı) |
ANA REGÜLASYON NOKTALARI
| Enzim | Aktivatörler | İnhibitörler | Not |
|---|---|---|---|
| Heksokinaz / Glukokinaz | – | Glukoz-6-fosfat | Glukokinaz indüklenebilir (insülin ↑). |
| PFK-1 | AMP, F-2,6-BP | ATP, Sitrat | En önemli hız kısıtlayıcı enzim. |
| Pirüvat kinaz | F-1,6-BP | ATP, Alanin | Karaciğerde glukagon → fosforilasyonla inaktive eder. |
ANAEROBİK GLİKOLİZ (O₂ yoksa)
| Şart | Son Ürün | Rejenerasyon | Klinik Örnek |
|---|---|---|---|
| Oksijen yetersizliği (eritrosit, kas, kornea, lens) | Laktat | NAD⁺ rejenerasyonu için pirüvat → laktat (LDH) | Laktik asidoz, eritrosit enerji kaynağı (yalnızca glikoliz) |
Klinik İpuçları
| İpucu | Yanıt / Açıklama |
|---|---|
| “En önemli hız kısıtlayıcı basamak” | PFK-1 |
| “Substrat düzeyinde fosforilasyon yapılan basamaklar” | 7 (Fosfogliserat kinaz) ve 10 (Pirüvat kinaz) |
| “Florür enolazı inhibe eder” | Glikoz tüplerinde glikolizi durdurmak için |
| “Arsenat ATP oluşumunu engeller” | 6–7. basamakta |
| “Eritrositlerde tek enerji kaynağı nedir?” | Glikoliz |
| “Pirüvat → Laktat dönüşümünde görevli enzim” | Laktat dehidrogenaz (LDH) |
| “Laktik asidozda ilk artan metabolit” | Laktat |
| “En fazla enerji kazancı hangi dokuda?” | Kalp ve beyin (malat-aspartat şantı kullanır) |
Glikoliz – Glukoneogenez Karşılaştırması
| Basamak | Glikoliz Enzimi | Glukoneogenezde Yerine Geçen Enzim |
|---|---|---|
| Glukoz → Glukoz-6-P | Heksokinaz | Glukoz-6-fosfataz |
| Fruktoz-6-P → F-1,6-BP | PFK-1 | Fruktoz-1,6-bifosfataz |
| Fosfoenolpirüvat → Pirüvat | Pirüvat kinaz | Pirüvat karboksilaz + PEP karboksikinaz |