Mukokutanöz Kandidiyazis (Chronic Mucocutaneous Candidiasis, CMC)
Tanım
Mukokutanöz kandidiyazis; deri, tırnak, ağız ve mukozalarda kronik Candida albicans enfeksiyonlarıyla seyreden bir primer immün yetmezlik sendromudur.
Moleküler Patogenez
| Bozukluk | Etkilenen Yol / Gen | Sonuç |
|---|---|---|
| STAT1 Gain-of-Function (GOF) Mutasyonu | JAK-STAT sinyal yolunun STAT-1 transkripsiyon faktörü | IL-17A / IL-17F / IL-22 üretimi baskılanır → mukozal antifungal yanıt kaybolur. |
| IL-17RA / IL-17F / IL-22 eksiklikleri | IL-17 sinyal yolunun direkt defekti | Mukozal yüzeylerde Candida’ya karşı savunma yetersizliği. |
| AIRE mutasyonu (APS-1) | Otoimmün poliendokrin sendromu Tip 1 | Her APS-1 hastasında %100 mukokutanöz kandidiyazis görülür (STAT-1 yoluna dolaylı etki + IL-17 otoantikorları). |
İmmünolojik Mekanizma
- Candida’ya karşı savunmada Th17 hücreleri kritik rol oynar.
- STAT1 GOF → Th17 hücre farklılaşması inhibe olur, IL-17/IL-22 azalır.
- Mukozal yüzeylerde nötrofil aktivasyonu ve antimikrobiyal peptid üretimi yetersiz kalır.
Sonuç: Yüzeyel fakat kronik Candida enfeksiyonları (ağız, dil, deri, tırnak).
Klinik Özellikler
- %100 oranında oral kandidiyazis (pamukçuk)
- Tırnak ve deride kronik kandidal lezyonlar
- Diğer mantarlara (örn. Aspergillus) karşı genellikle direnç korunmuştur
- Sistemik invazyon nadirdir
- APS-1 olgularında: hipoparatiroidi + Addison + kandidiyazis klasik üçlü
Ayırıcı Noktalar
| Özellik | CMC (STAT1/IL-17 eksikliği) | APS-1 ile ilişkili CMC |
|---|---|---|
| Genetik | STAT1 GOF | AIRE mutasyonu |
| Mekanizma | Th17 → IL-17 üretimi azalır | Anti-IL-17/IL-22 otoantikorları |
| Eşlik eden hastalıklar | Genelde yok veya hafif otoimmüniteler | Addison + Hipoparatiroidi |
| Klinik | Yüzeyel kronik Candida | APS-1’in ilk bulgusu olarak mukozal Candida |
Laboratuvar
- Lenfosit alt grupları: Th17 düşük
- Serumda anti-IL-17A, IL-17F, IL-22 otoantikorları pozitif (APS-1)
- STAT1 gen analizi → gain-of-function mutasyon
Tedavi
- Uzun süreli antifungal (flukonazol, itrakonazol) profilaksisi
- İnterferon-γ veya JAK inhibitörleri (ör. ruxolitinib), STAT1-GOF olgularında faydalı bulunmuştur
- APS-1 olgularında eşlik eden endokrin yetmezlikler replase edilir
Spot
“Mukokutanöz kandidiyazis = STAT-1 mutasyonu + IL-17 eksikliği”
APS-1’de %100 eşlik eder.
Th17 cevabı bozuksa Candida enfeksiyonu gelişir.