Kalbindin’in Özellikleri
- Yapısı: Küçük, Ca²⁺ bağlayan protein (calcium-binding protein).
- Sentezi: 1,25-dihidroksikolekalsiferol (kalsitriol) → nükleer reseptör aracılığıyla kalbindin gen ekspresyonunu artırır.
- Yerleşim:
- İnce bağırsak enterositlerinde (özellikle duodenumda)
- Böbrek tübül hücrelerinde
- Bazı nöronal yapılarda
Görevleri
- Bağırsaklarda Ca²⁺ emilimi:
- Lümenden Ca²⁺ içeri girince kalbindin onu bağlar ve sitoplazmada taşır.
- Böylece enterosit içindeki Ca²⁺’un toksik etkisini önler ve bazolateral membrana taşınmasını kolaylaştırır.
- Böbrekte Ca²⁺ geri emilimi:
- Distal tübüllerde kalsiyum reabsorbsiyonunu kolaylaştırır.
- Sinir sistemi:
- Nöronal Ca²⁺ homeostazına katkı sağlar (Ca²⁺ tamponlayıcı rol).
Klinik Önemi:
- D vitamini eksikliğinde kalbindin sentezi azalır → kalsiyum emilimi düşer → raşitizm, osteomalazi gelişebilir.
- Fazla D vitamini → aşırı kalbindin → hiperkalsemi riski.
Vitamin D’nin Etkileri
- Aktif formu: 1,25-dihidroksikolekalsiferol (kalsitriol)
- Hedef: Hücre çekirdeği (nükleer reseptör)
- D vitamini reseptörü: Retinoid X reseptörü (RXR) ile kompleks yapar
1-Bağırsak etkileri
- Kalsiyum emilimini ↑ (özellikle duodenum)
- Mekanizma: Kalbindin sentezini artırır (Ca-bağlayıcı protein).
- Fosfat emilimini ↑
2-Böbrek etkileri
- Ca²⁺ ve PO₄³⁻ geri emilimini artırır (sekresyon ↓).
3-Kemik etkileri
- Fizyolojik dozda: Kemik mineralizasyonunu artırır.
- Yüksek dozda: Hem osteoblast aktivasyonu (yapım), hem osteoklast aktivasyonu (yıkım) → çift yönlü etki.
4-Paratiroid bezinde etki
- PTH salınımını inhibe eder.